Venona

Początek w Arlington Hall

1 lutego 1943 r. Gene Grabeel, młoda pracowniczka Signal Intelligence Service armii USA, rozpoczęła w Arlington Hall pracę nad radziecką łącznością szyfrową. W listopadzie 1943 r. por. Richard Hallock dokonał pierwszego wyłomu w radzieckim szyfrze dyplomatycznym, a w listopadzie 1944 r. Cecil Phillips, Genevieve Feinstein i Lucille Campbell – w szyfrze KGB.^1,3

Przechwycone depesze pochodziły od pięciu radzieckich użytkowników szyfrów, m.in. KGB, wywiadu wojskowego GRU i wywiadu marynarki wojennej.¹

Nazwa nic nie znaczy: według NSA kryptonimy tego typu USA i Wielka Brytania wybierały losowo, nie są to skróty.¹

Szyfr, który nie powinien był pęknąć

Radziecki system łączył książkę kodową, w której słowa i zwroty zastępowano liczbami (zob. kod), z dodawaniem liczb z klucza jednorazowego. Poprawnie użyty klucz jednorazowy czyni wiadomość nieczytelną, ale radziecki ośrodek przygotowujący klucze najpewniej użył części stron ponownie.^1,2

Ten błąd proceduralny pozwolił z wielkim nakładem pracy odczytać część depesz, ale nie wszystkie. Z depesz KGB z 1942 r. udało się złamać bardzo niewiele; z depesz nowojorskiej placówki KGB do Moskwy odczytano 49% z 1944 r. i 15% z 1943 r., a z depesz waszyngtońskich z 1945 r. – 1,5%.^1,2

Meredith Gardner i FBI

Meredith Gardner, wcześniej wykładowca języków na Uniwersytecie w Akron, pracował przy programie 27 lat. 20 grudnia 1946 r. odczytał depeszę KGB sprzed dwóch lat z listą czołowych naukowców projektu Manhattan.¹

19–20 października 1948 r. Robert J. Lamphere z centrali FBI nawiązał stałą współpracę z Gardnerem; dostawał tłumaczenia na bieżąco aż do odejścia z FBI w 1955 r. Do 1948 r. dołączyli Brytyjczycy, którzy skierowali do Arlington Hall własnych analityków. CIA oficjalnie wtajemniczono w 1953 r.^1,3

Kogo zdemaskowano

Według NSA wykorzystanie Venony w latach 1948–1951 ujawniło m.in. Klausa Fuchsa, Harry’ego Golda, Davida i Ruth Greenglassów oraz Theodore’a Halla (kryptonim MLAD). Fuchsa zidentyfikowano pod kryptonimami CHARLES i REST latem 1949 r., a Rosenbergów FBI ostatecznie zidentyfikowało w 1950 r.; Julius Rosenberg występował jako ANTENNA, potem LIBERAL (zob. szpiegostwo atomowe).^1,2

Dzięki Venonie unieszkodliwiono też starszego brytyjskiego dyplomatę Donalda Macleana, długoletniego agenta KGB o kryptonimie HOMER (zob. Piątka z Cambridge).¹

Wielu osób z depesz nie zidentyfikowano. A tych, które zidentyfikowano, nie zawsze dało się oskarżyć: Halla nie postawiono przed sądem, bo poza Venoną nie było dowodów, a Venona była zbyt tajna, by przedstawić ją w sądzie.^1,2

Przeciek i koniec programu

KGB wcześnie dowiedziało się, że USA badają radziecką łączność. Bill Weisband (kryptonim ZVENO) pracował w sekcji rosyjskiej w Arlington Hall od 1945 r. do aresztowania w 1950 r.; Kim Philby w czasie pobytu w Waszyngtonie w latach 1949–1951 bywał w Arlington Hall.¹

W 1978 r. NSA zdecydowała o zakończeniu programu do 1 października 1980 r.^1,3

Odtajnienie w 1995 r.

Venona pozostawała pilnie strzeżoną tajemnicą do odtajnienia w 1995 r. Pierwsza publikacja, w lipcu 1995 r., objęła 49 tłumaczeń o szpiegostwie atomowym. Po sześciu publikacjach badacze mają wszystkie ok. 3000 tłumaczeń.^1,2