Jedna grupa, kilkanaście nazw
4 października 2018 r. rząd Wielkiej Brytanii ogłosił, że brytyjskie Narodowe Centrum Cyberbezpieczeństwa (NCSC) ustaliło, iż za serią głośnych cyberataków „niemal na pewno” odpowiada rosyjski wywiad wojskowy GRU. Komunikat podał listę nazw, z którymi GRU jest kojarzone: APT 28, Fancy Bear, Sofacy, Pawnstorm, Sednit, CyberCaliphate, Cyber Berkut, Voodoo Bear, BlackEnergy Actors, STRONTIUM, Tsar Team i Sandworm.1
Dwanaście nazw nie oznacza dwunastu zespołów. Według komunikatu grupy szeroko znane z ataków na świecie to w rzeczywistości GRU. Lista pokazuje, jak wiele etykiet narosło wokół jednego sprawcy, zanim rząd publicznie powiedział, kto za nimi stoi.1
Skrót APT (advanced persistent threat) oznacza zespół długotrwałych, ukierunkowanych działań o wspólnych cechach, a także grupę, która je prowadzi. Same nazwy grup nadają jednak przeważnie nie państwa, tylko firmy badające incydenty.4,5,6
Mandiant: numery i grupy „nieskategoryzowane”
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychNumerowane nazwy APT spopularyzowała amerykańska firma Mandiant. W lutym 2013 r. opublikowała raport o grupie APT1, którą powiązała z jednostką 61398 chińskiej armii, i zaznaczyła, że to jedna z kilkudziesięciu grup, które śledzi. W październiku 2014 r. firma FireEye (dziś część tego samego przedsiębiorstwa) opisała APT28 i oceniła, że grupa jest najpewniej sponsorowana przez rząd Rosji i działa co najmniej od 2007 r.7,8
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychMandiant wyjaśnia, że zanim grupa dostanie numer, firma śledzi ją jako UNC – skupisko aktywności (infrastruktury, narzędzi, sposobu działania), którego nie jest jeszcze gotowa zaklasyfikować. Takie skupiska rosną, łączą się lub rozpadają, a po latach analiz mogą „awansować” do grupy APT albo FIN (grupy nastawione na zysk). W kwietniu 2024 r. Mandiant nadał w ten sposób grupie Sandworm numer APT44 i opisał ją jako sponsorowaną przez rosyjski wywiad wojskowy.9,10
CrowdStrike: zwierzęta
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychFirma CrowdStrike używa nazw dwuczłonowych. Drugi człon wskazuje kraj albo motywację: grupy szpiegowskie dostają zwierzę kojarzone z państwem pochodzenia – BEAR (niedźwiedź) dla Rosji, PANDA dla Chin – cyberprzestępcy nastawieni na zysk to SPIDER, a haktywiści JACKAL. Stąd FANCY BEAR.11
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychPierwszy człon wybiera analityk lub zespół, który przypisał aktywność konkretnemu sprawcy. Według CrowdStrike bywa dowolny, choć często nawiązuje do narzędzi lub technik grupy. Nazwę nadaje się dopiero po serii analiz, w których łączy się powiązane techniki, narzędzia i infrastrukturę.11
Microsoft: pogoda
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychMicrosoft w 2023 r. przeszedł z nazw pierwiastków chemicznych (np. STRONTIUM, BROMINE) na nazwy zjawisk pogodowych. Nazwa rodziny oznacza kraj albo motywację: Blizzard to Rosja, Typhoon – Chiny, Sandstorm – Iran, Sleet – Korea Północna, Tempest – grupy nastawione na zysk, Tsunami – prywatne firmy oferujące ofensywne narzędzia, Flood – operacje wpływu. Grupy w trakcie rozpoznania dostają tymczasowe oznaczenie Storm z czterocyfrowym numerem.3,12
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychPrzymiotnik odróżnia grupy z tej samej rodziny o innych taktykach, infrastrukturze lub celach. W tabeli Microsoftu Forest Blizzard ma odpowiedniki STRONTIUM, FANCY BEAR, Sednit, Sofacy i APT28, a Seashell Blizzard – m.in. IRIDIUM, VOODOO BEAR, Sandworm i APT44.3
Słownik zamiast jednej nazwy
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychMnogość nazw utrudnia pracę obrońcom. 2 czerwca 2025 r. Microsoft i CrowdStrike ogłosiły, że uzgodnią swoje taksonomie i opublikują wspólne zestawienie grup i ich nazw. Jako przykład podano grupę, którą Microsoft nazywa Midnight Blizzard, a inni dostawcy – Cozy Bear, APT29 albo UNC2452. Firmy zastrzegły, że nie tworzą jednego standardu nazewnictwa, tylko słownik pozwalający przekładać nazwy; do prac miały dołączyć Google/Mandiant i Palo Alto Networks.13
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychPodobną rolę od dawna pełni MITRE ATT&CK, publiczna baza wiedzy o technikach i grupach. Przy APT28 wymienia piętnaście nazw powiązanych, m.in. Sednit, Sofacy, Pawn Storm, Fancy Bear, STRONTIUM i Forest Blizzard; przy Sandworm Team – m.in. ELECTRUM (z raportów firmy Dragos), IRON VIKING (Secureworks), Voodoo Bear (CrowdStrike), IRIDIUM i Seashell Blizzard (Microsoft) oraz APT44 (Google).14,15
Rządy: numery jednostek
Państwa mówią innym językiem. 13 lipca 2018 r. ława przysięgłych w Dystrykcie Kolumbii postawiła zarzuty dwunastu funkcjonariuszom GRU z jednostek 26165 i 74455. W październiku 2020 r. Departament Sprawiedliwości USA oskarżył sześciu oficerów jednostki 74455 i dodał, że badacze śledzili ich działalność pod etykietami Sandworm Team, Telebots, Voodoo Bear i Iron Viking. W obu przypadkach zarzuty są tylko oskarżeniami.6,16
W maju 2025 r. amerykańskie, brytyjskie, niemieckie, czeskie i inne służby, w tym polskie ABW i SKW, wydały wspólne ostrzeżenie o kampanii jednostki 26165, czyli 85. Głównego Centrum Służby Specjalnej GRU. Dokument podaje, że w środowisku cyberbezpieczeństwa jest ona znana jako APT28, Fancy Bear, Forest Blizzard i BlueDelta.2
To samo ostrzeżenie zastrzega, że nazwy firm nie muszą odpowiadać jeden do jednego temu, jak rząd USA rozumie całą aktywność tych grup, bo firmy mają różne metody śledzenia i przypisywania sprawców. Brytyjskie NCSC we wrześniu 2024 r. opisało z kolei jednostkę 29155 GRU i odróżniło ją od jednostek 26165 (Fancy Bear) i 74455 (Sandworm).2,17
Jednostkę 74455 Rada UE wymieniła w decyzji o sankcjach z 2020 r. jako Główne Centrum Technologii Specjalnych GRU (GTsST) i odnotowała, że atak NotPetya przeprowadził podmiot publicznie znany jako Sandworm (zob. sankcje UE za cyberataki).18
Polska: ostrożne sformułowania
Polskie instytucje także sięgają po nazwy branżowe, ale ostrożnie. SKW i CERT Polska w komunikacie z 13 kwietnia 2023 r. opisały kampanię „wiązaną z rosyjskimi służbami specjalnymi” i dodały, że jej elementy pokrywają się z działaniami, które Microsoft nazywał NOBELIUM, a Mandiant – APT29.5
MSZ w oświadczeniu z 3 maja 2024 r. wyraziło solidarność z Niemcami i Czechami, które przypisały kampanię grupie APT28, opisało ją jako kontrolowaną przez Federację Rosyjską i podało, że Polska również była jej celem.19
Jak czytać nazwę grupy
Nazwa firmy to etykieta skupiska aktywności, które ta firma obserwuje: narzędzi, serwerów, sposobu działania. Nazwa jednostki w komunikacie rządu lub akcie oskarżenia to twierdzenie o konkretnej instytucji państwowej. Między jednym a drugim stoi atrybucja – proces opisany w tekście Atrybucja: jak państwa wskazują sprawców cyberataków i na mapie atrybucja cyberataku.2,9
Gdy czytamy, że „APT28 zaatakowała”, warto więc zapytać: kto tak twierdzi – firma czy rząd? Czy wskazano jednostkę, czy tylko nazwę branżową? SpyOps.pl przypisuje ataki państwom wyłącznie za oficjalnymi komunikatami rządów i organów UE, a nazwy branżowe podaje jako ich uzupełnienie.1,2
Źródła
- Rząd Wielkiej Brytanii (Foreign & Commonwealth Office i NCSC), UK exposes Russian cyber attacks (komunikat), 4.10.2018
- CISA, NSA, FBI, NCSC i służby dziewięciu innych państw (w tym ABW i SKW), Russian GRU Targeting Western Logistics Entities and Technology Companies, Cybersecurity Advisory AA25-141A, maj 2025
- Microsoft (dokumentacja Microsoft Learn; źródło branżowe), How Microsoft names threat actors
- Australian Signals Directorate (cyber.gov.au), Glossary: Advanced persistent threat (APT)
- Służba Kontrwywiadu Wojskowego i CERT Polska (Portal Gov.pl, Baza wiedzy), Kampania szpiegowska wiązana z rosyjskimi służbami specjalnymi, 13.04.2023
- Departament Sprawiedliwości USA, Six Russian GRU Officers Charged in Connection with Worldwide Deployment of Destructive Malware and Other Disruptive Actions in Cyberspace, 19.10.2020
- Mandiant (Google Cloud blog; źródło branżowe), Mandiant Exposes APT1 – One of China’s Cyber Espionage Units, 19.02.2013
- Dan McWhorter, FireEye (dziś Mandiant, Google Cloud blog; źródło branżowe), APT28: A Window into Russia’s Cyber Espionage Operations?, 27.10.2014
- Kelli Vanderlee, Mandiant (Google Cloud blog; źródło branżowe), DebUNCing Attribution: How Mandiant Tracks Uncategorized Threat Actors, 17.12.2020
- Mandiant (Google Cloud blog; źródło branżowe), Unearthing APT44: Russia’s Notorious Cyber Sabotage Unit Sandworm, 17.04.2024
- Bart Lenaerts-Bergmans, CrowdStrike (blog; źródło branżowe), Naming Adversaries and Why It Matters to Your Security Team, 31.05.2022
- Microsoft Threat Intelligence (blog Microsoft Security; źródło branżowe), Aktualizacja z kwietnia 2023 r.: przejście na nazewnictwo oparte na zjawiskach pogodowych (przykłady zmian nazw)
- Vasu Jakkal, Microsoft Security (blog; źródło branżowe), Announcing a new strategic collaboration to bring clarity to threat actor naming, 2.06.2025
- MITRE ATT&CK (baza branżowa), Groups: APT28 (G0007), wersja 5.3, ostatnia zmiana 31.07.2026
- MITRE ATT&CK (baza branżowa), Groups: Sandworm Team (G0034), wersja 4.2, ostatnia zmiana 31.07.2026
- Departament Sprawiedliwości USA, Grand Jury Indicts 12 Russian Intelligence Officers for Hacking Offenses Related to the 2016 Election (komunikat nr 18-923), 13.07.2018
- National Cyber Security Centre (Wielka Brytania), UK and allies uncover Russian military unit carrying out cyber attacks and digital sabotage for the first time, 5.09.2024
- Rada Unii Europejskiej, Decyzja Rady (WPZiB) 2020/1127 z 30 lipca 2020 r. – motywy i załącznik (kopia legislation.gov.uk)
- Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP (gov.pl), Statement on the malicious behavior of the Russian Federation in cyberspace, 3.05.2024
Sprawdzono: 15 listopada 2026