SPYOPS.PL

SpyOps.pl › Tematy › InfoOps i PsyOps › Jak instytucje rozpoznają operacje wpływu: kryteria i metody

Tekst · InfoOps i PsyOps● Potwierdzone

Jak instytucje rozpoznają operacje wpływu: kryteria i metody

Po czym poznać, że za falą wpisów stoi zorganizowana operacja, a nie spontaniczna dyskusja? Instytucje UE, ośrodki NATO i platformy internetowe patrzą przede wszystkim na zachowanie, a nie na treść. Opisujemy ich kryteria, wspólne ramy analityczne i drogę od pierwszych sygnałów do publicznego przypisania.1,2,3

Zachowanie ważniejsze niż treść

Europejska Służba Działań Zewnętrznych (EEAS) opisuje FIMI – zagraniczną manipulację informacją i ingerencję – jako wzorzec zachowań, przeważnie niezakazany prawem, który zagraża wartościom, procedurom i procesom politycznym albo może im zaszkodzić. Działania mają być manipulacyjne, celowe i skoordynowane. W tej definicji nie ma kryterium prawdy albo fałszu.1

NATO w podejściu do zagrożeń informacyjnych z 2024 r. mówi podobnie: liczą się działania celowe, szkodliwe, manipulacyjne i skoordynowane, prowadzone przez podmioty państwowe i niepaństwowe. Ten sam nacisk na zachowanie widać w tekście Dezinformacja, operacje wpływu, FIMI, który porządkuje pojęcia.4

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychPlatformy internetowe przyjęły tę samą zasadę. Meta definiuje skoordynowane nieautentyczne zachowanie (CIB) jako skoordynowane próby manipulowania debatą publiczną dla celu strategicznego, w których kluczową rolę odgrywają fałszywe konta. Firma pisze, że przy usuwaniu takich operacji skupia się na zachowaniu, a nie na treści, i że nie kieruje się tym, kim są ich autorzy ani co mówią.5,6

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychZa szczególnie poważne Meta uznaje dwa rodzaje takich działań: kierowane z zagranicy próby manipulowania debatą w innym kraju oraz operacje rządu wymierzone we własnych obywateli.6

Taktyki, techniki, procedury

Skoro liczy się zachowanie, analitycy opisują je w ustandaryzowany sposób. EEAS posługuje się pojęciem TTP: taktyki to cele operacyjne, techniki – działania, którymi się je osiąga, a procedury – połączenia technik, które pozwalają odczytać zamiar sprawcy. Raport ze stycznia 2024 r. analizuje TTP w fazach planowania, przygotowania i wykonania ataku, na wzór łańcucha ataku znanego z cyberbezpieczeństwa.1

Do zapisu incydentów EEAS używa formatu STIX, stworzonego do wymiany informacji o cyberzagrożeniach; wszystkie 505 incydentów z trzeciego raportu (marzec 2025 r.) zakodowano w tym formacie. Raport z 2024 r. wymienia też standardowe ramy analityczne, które rozwinęły się w 2023 r.: DISARM, ABCDE i Online Operations Kill Chain.1,2

DISARM: wspólny język

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychDISARM to otwarte ramy, dostępne dla każdego na licencji Creative Commons, które mają dać wspólny język osobom przeciwdziałającym dezinformacji. Powstały w 2019 r. jako AMITT, w dużej mierze dzięki pracy wolontariuszy. Część „czerwona” opisuje działania przeciwnika, „niebieska” – środki zaradcze; według twórców ta druga jest mniej dojrzała.7

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWedług DISARM Foundation z ram korzystają organizacje analityczne, Komisja Europejska i niektóre rządy, np. Francji. EEAS w raporcie z 2024 r. wymienia „czerwone” ramy DISARM wśród standardów, którymi opisuje zagrożenia FIMI.1,7

ABCDE: pięć pytań

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychRamy ABCDE zaproponował James Pamment w opracowaniu dla Carnegie Endowment z 2020 r., jako wspólne narzędzie dla instytucji UE. Rozwijają one wcześniejszy schemat ABC Camille François. Każda litera to pytanie: aktor (kto stoi za przekazem?), zachowanie (czy ukrywa tożsamość lub działania?), treść (czy da się wykazać, że jest nieprawdziwa lub zwodnicza?), skala (do kogo trafia?) i efekt (czy wpływa na klimat debaty, bezpieczeństwo publiczne lub uczciwość wyborów?).8

EEAS korzysta z ABCDE jako uzupełnienia analizy TTP – o wskaźniki nietechniczne, takie jak narracje, charakter sprawcy, wydarzenia, które wywołały kampanię, i rodzaje celów.1

Od sygnałów do przypisania

Najtrudniejsze jest wskazanie sprawcy. W raporcie z marca 2025 r. EEAS przedstawiła narzędzie FIMI Exposure Matrix, które dzieli kanały według związku z państwem: oficjalne kanały państwowe, media kontrolowane przez państwo, kanały powiązane z państwem, które nie ujawniają tej więzi, oraz kanały z nim zbieżne. Pierwsze trzy grupy są przypisane konkretnemu sprawcy, czwarta – nie, dopóki nie pojawią się dodatkowe dowody. Klasyfikacja nie jest stała.2

EEAS rozróżnia wskaźniki techniczne (np. cyfrowe ślady i wzorce hostingu) i behawioralne (wzorce aktywności i skoordynowane zachowania w wielu kanałach). Za wskaźniki wysokiej pewności uznaje np. dokumenty finansowe i wspólną infrastrukturę techniczną, za sygnały średniej pewności – zbieżność treści albo rytm publikacji. Sama zbieżność narracji nie wystarcza.2

Podobną siatkę proponuje raport J. Pamment i V. Smith z 2022 r., wydany przez Centrum Eksperckie NATO ds. Komunikacji Strategicznej w Rydze (NATO StratCom COE) i europejskie centrum ds. zagrożeń hybrydowych. Wyróżnia cztery rodzaje dowodów – techniczne, behawioralne, kontekstowe i prawno-etyczne – oraz trzy źródła: otwarte, firmowe i niejawne; w przykładach podaje pewność wysoką, średnią lub niską. Publikacja zastrzega, że nie przedstawia stanowiska NATO.3

Oba dokumenty kończą w tym samym miejscu: decyzja o przypisaniu jest ostatecznie polityczna. Meta dodaje ostrzeżenie praktyczne: samo udostępnianie linków operacji przez użytkowników nie wystarcza, by bez innych dowodów zaliczyć ich konta do kampanii (zob. atrybucja).2,3,5

Ile naprawdę znaczy operacja

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWykrycie operacji nie mówi jeszcze, czy coś osiągnęła. OpenAI w raporcie z 30 maja 2024 r. opisała pięć ukrytych operacji wpływu, które próbowały korzystać z jej modeli: dwie rosyjskie (Bad Grammar i Doppelganger), chińską (Spamouflage), irańską (IUVM) oraz działania izraelskiej firmy komercyjnej STOIC. Firma oceniła je na sześciostopniowej skali Breakout Scale opracowanej w Brookings Institution; żadna nie przekroczyła drugiego stopnia.9

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWedług OpenAI operacje nie zwiększyły w znaczący sposób zasięgu dzięki jej usługom, a ich autorzy popełniali ludzkie błędy, np. publikowali komunikaty o odmowie wygenerowane przez model. W przypadku Doppelgangera modele generowały m.in. krótkie komentarze w kilku językach, także po polsku.9,10

Od rozpoznania do odpowiedzi

Ustalenia mogą prowadzić do sankcji. 28 lipca 2023 r. Rada UE objęła środkami ograniczającymi siedem osób i pięć podmiotów w związku z kampanią „RRN” (Recent Reliable News), która używała fałszywych stron podszywających się pod media i strony rządowe oraz fałszywych kont w mediach społecznościowych. Według Rady uczestniczyły w niej organy państwa rosyjskiego lub z nim związane.11

Wśród podmiotów znalazły się dwie rosyjskie firmy informatyczne, Social Design Agency i Structura National Technologies, oraz serwis Inforos, który według Rady jest ściśle powiązany z GRU i stworzył ponad 270 pośredniczących serwisów szerzących propagandę.11

EEAS umieszcza takie kroki w zestawie narzędzi przeciw FIMI, który ma cztery wymiary: świadomość sytuacyjną, budowanie odporności, przerywanie działań i regulację oraz działania zewnętrzne UE; jednym z narzędzi jest polityczne przypisanie. W Polsce dezinformacja prowadzona na rzecz obcego wywiadu jest przestępstwem z art. 130 § 9 Kodeksu karnego (zob. Szpiegostwo w polskim prawie karnym).1,12

Jak czytać raport o operacji wpływu

Warto zadać kilka pytań. Kto publikuje raport – instytucja publiczna czy firma, która opisuje własną platformę? Czy wskazuje dowody techniczne i behawioralne, czy tylko zbieżność treści? Czy sprawcę przypisano, a jeśli tak, z jaką pewnością i kto podjął tę decyzję? Czy raport mówi coś o zasięgu i skutkach, czy tylko o samym istnieniu kampanii?2,3

Historyczne tło takich działań opisujemy w tekście o radzieckich środkach aktywnych, a pojęcia pokrewne w haśle zagrożenia hybrydowe.4

Źródła

  1. Europejska Służba Działań Zewnętrznych (EEAS), 2nd EEAS Report on Foreign Information Manipulation and Interference Threats, styczeń 2024
  2. Europejska Służba Działań Zewnętrznych (EEAS), 3rd EEAS Report on Foreign Information Manipulation and Interference Threats: Exposing the architecture of FIMI operations, marzec 2025 (kopia na portalu rządu Islandii)
  3. James Pamment, Victoria Smith; NATO StratCom COE i Hybrid CoE, Attributing Information Influence Operations: Identifying Those Responsible for Malicious Behaviour Online, Ryga, lipiec 2022, ISBN 978-9934-619-14-4
  4. NATO, What is NATO’s Approach to Counter Information Threats? (2024)
  5. Meta (Transparency Center; źródło branżowe), Quarterly Adversarial Threat Report, Q1 2025 (maj 2025)
  6. Nathaniel Gleicher, Facebook/Meta (źródło branżowe), How We Respond to Inauthentic Behavior on Our Platforms: Policy Update, 21.10.2019
  7. DISARM Foundation (ramy otwarte; źródło branżowe), FAQs (pytania i odpowiedzi o ramach DISARM)
  8. James Pamment, Carnegie Endowment for International Peace (think tank), The EU’s Role in Fighting Disinformation: Crafting A Disinformation Framework, 24.09.2020
  9. OpenAI (źródło branżowe), Disrupting deceptive uses of AI by covert influence operations, 30.05.2024
  10. OpenAI (źródło branżowe), Operation „Doppelganger”: Russian influence activity targeting Ukraine (studium przypadku z raportu z maja 2024 r.)
  11. Rada Unii Europejskiej, Information manipulation in Russia’s war of aggression against Ukraine: EU lists seven individuals and five entities (komunikat), 28.07.2023
  12. Sejm RP, Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 1834 (nowe brzmienie art. 130)
  13. Komisja Europejska i Wysoki Przedstawiciel UE, Action Plan against Disinformation, JOIN(2018) 36 final, 5.12.2018 (dok. Rady 15431/18)

Sprawdzono: 15 listopada 2026

Podcast TheScience.fm

Na celowniku

Rozmowy o bezpieczeństwie z uznanymi gośćmi.

Posłuchaj →