Zachowanie ważniejsze niż treść
Europejska Służba Działań Zewnętrznych (EEAS) opisuje FIMI – zagraniczną manipulację informacją i ingerencję – jako wzorzec zachowań, przeważnie niezakazany prawem, który zagraża wartościom, procedurom i procesom politycznym albo może im zaszkodzić. Działania mają być manipulacyjne, celowe i skoordynowane. W tej definicji nie ma kryterium prawdy albo fałszu.1
NATO w podejściu do zagrożeń informacyjnych z 2024 r. mówi podobnie: liczą się działania celowe, szkodliwe, manipulacyjne i skoordynowane, prowadzone przez podmioty państwowe i niepaństwowe. Ten sam nacisk na zachowanie widać w tekście Dezinformacja, operacje wpływu, FIMI, który porządkuje pojęcia.4
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychPlatformy internetowe przyjęły tę samą zasadę. Meta definiuje skoordynowane nieautentyczne zachowanie (CIB) jako skoordynowane próby manipulowania debatą publiczną dla celu strategicznego, w których kluczową rolę odgrywają fałszywe konta. Firma pisze, że przy usuwaniu takich operacji skupia się na zachowaniu, a nie na treści, i że nie kieruje się tym, kim są ich autorzy ani co mówią.5,6
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychZa szczególnie poważne Meta uznaje dwa rodzaje takich działań: kierowane z zagranicy próby manipulowania debatą w innym kraju oraz operacje rządu wymierzone we własnych obywateli.6
Taktyki, techniki, procedury
Skoro liczy się zachowanie, analitycy opisują je w ustandaryzowany sposób. EEAS posługuje się pojęciem TTP: taktyki to cele operacyjne, techniki – działania, którymi się je osiąga, a procedury – połączenia technik, które pozwalają odczytać zamiar sprawcy. Raport ze stycznia 2024 r. analizuje TTP w fazach planowania, przygotowania i wykonania ataku, na wzór łańcucha ataku znanego z cyberbezpieczeństwa.1
Do zapisu incydentów EEAS używa formatu STIX, stworzonego do wymiany informacji o cyberzagrożeniach; wszystkie 505 incydentów z trzeciego raportu (marzec 2025 r.) zakodowano w tym formacie. Raport z 2024 r. wymienia też standardowe ramy analityczne, które rozwinęły się w 2023 r.: DISARM, ABCDE i Online Operations Kill Chain.1,2
DISARM: wspólny język
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychDISARM to otwarte ramy, dostępne dla każdego na licencji Creative Commons, które mają dać wspólny język osobom przeciwdziałającym dezinformacji. Powstały w 2019 r. jako AMITT, w dużej mierze dzięki pracy wolontariuszy. Część „czerwona” opisuje działania przeciwnika, „niebieska” – środki zaradcze; według twórców ta druga jest mniej dojrzała.7
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWedług DISARM Foundation z ram korzystają organizacje analityczne, Komisja Europejska i niektóre rządy, np. Francji. EEAS w raporcie z 2024 r. wymienia „czerwone” ramy DISARM wśród standardów, którymi opisuje zagrożenia FIMI.1,7
ABCDE: pięć pytań
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychRamy ABCDE zaproponował James Pamment w opracowaniu dla Carnegie Endowment z 2020 r., jako wspólne narzędzie dla instytucji UE. Rozwijają one wcześniejszy schemat ABC Camille François. Każda litera to pytanie: aktor (kto stoi za przekazem?), zachowanie (czy ukrywa tożsamość lub działania?), treść (czy da się wykazać, że jest nieprawdziwa lub zwodnicza?), skala (do kogo trafia?) i efekt (czy wpływa na klimat debaty, bezpieczeństwo publiczne lub uczciwość wyborów?).8
EEAS korzysta z ABCDE jako uzupełnienia analizy TTP – o wskaźniki nietechniczne, takie jak narracje, charakter sprawcy, wydarzenia, które wywołały kampanię, i rodzaje celów.1
Od sygnałów do przypisania
Najtrudniejsze jest wskazanie sprawcy. W raporcie z marca 2025 r. EEAS przedstawiła narzędzie FIMI Exposure Matrix, które dzieli kanały według związku z państwem: oficjalne kanały państwowe, media kontrolowane przez państwo, kanały powiązane z państwem, które nie ujawniają tej więzi, oraz kanały z nim zbieżne. Pierwsze trzy grupy są przypisane konkretnemu sprawcy, czwarta – nie, dopóki nie pojawią się dodatkowe dowody. Klasyfikacja nie jest stała.2
EEAS rozróżnia wskaźniki techniczne (np. cyfrowe ślady i wzorce hostingu) i behawioralne (wzorce aktywności i skoordynowane zachowania w wielu kanałach). Za wskaźniki wysokiej pewności uznaje np. dokumenty finansowe i wspólną infrastrukturę techniczną, za sygnały średniej pewności – zbieżność treści albo rytm publikacji. Sama zbieżność narracji nie wystarcza.2
Podobną siatkę proponuje raport J. Pamment i V. Smith z 2022 r., wydany przez Centrum Eksperckie NATO ds. Komunikacji Strategicznej w Rydze (NATO StratCom COE) i europejskie centrum ds. zagrożeń hybrydowych. Wyróżnia cztery rodzaje dowodów – techniczne, behawioralne, kontekstowe i prawno-etyczne – oraz trzy źródła: otwarte, firmowe i niejawne; w przykładach podaje pewność wysoką, średnią lub niską. Publikacja zastrzega, że nie przedstawia stanowiska NATO.3
Oba dokumenty kończą w tym samym miejscu: decyzja o przypisaniu jest ostatecznie polityczna. Meta dodaje ostrzeżenie praktyczne: samo udostępnianie linków operacji przez użytkowników nie wystarcza, by bez innych dowodów zaliczyć ich konta do kampanii (zob. atrybucja).2,3,5
Ile naprawdę znaczy operacja
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWykrycie operacji nie mówi jeszcze, czy coś osiągnęła. OpenAI w raporcie z 30 maja 2024 r. opisała pięć ukrytych operacji wpływu, które próbowały korzystać z jej modeli: dwie rosyjskie (Bad Grammar i Doppelganger), chińską (Spamouflage), irańską (IUVM) oraz działania izraelskiej firmy komercyjnej STOIC. Firma oceniła je na sześciostopniowej skali Breakout Scale opracowanej w Brookings Institution; żadna nie przekroczyła drugiego stopnia.9
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWedług OpenAI operacje nie zwiększyły w znaczący sposób zasięgu dzięki jej usługom, a ich autorzy popełniali ludzkie błędy, np. publikowali komunikaty o odmowie wygenerowane przez model. W przypadku Doppelgangera modele generowały m.in. krótkie komentarze w kilku językach, także po polsku.9,10
Od rozpoznania do odpowiedzi
Ustalenia mogą prowadzić do sankcji. 28 lipca 2023 r. Rada UE objęła środkami ograniczającymi siedem osób i pięć podmiotów w związku z kampanią „RRN” (Recent Reliable News), która używała fałszywych stron podszywających się pod media i strony rządowe oraz fałszywych kont w mediach społecznościowych. Według Rady uczestniczyły w niej organy państwa rosyjskiego lub z nim związane.11
Wśród podmiotów znalazły się dwie rosyjskie firmy informatyczne, Social Design Agency i Structura National Technologies, oraz serwis Inforos, który według Rady jest ściśle powiązany z GRU i stworzył ponad 270 pośredniczących serwisów szerzących propagandę.11
EEAS umieszcza takie kroki w zestawie narzędzi przeciw FIMI, który ma cztery wymiary: świadomość sytuacyjną, budowanie odporności, przerywanie działań i regulację oraz działania zewnętrzne UE; jednym z narzędzi jest polityczne przypisanie. W Polsce dezinformacja prowadzona na rzecz obcego wywiadu jest przestępstwem z art. 130 § 9 Kodeksu karnego (zob. Szpiegostwo w polskim prawie karnym).1,12
Jak czytać raport o operacji wpływu
Warto zadać kilka pytań. Kto publikuje raport – instytucja publiczna czy firma, która opisuje własną platformę? Czy wskazuje dowody techniczne i behawioralne, czy tylko zbieżność treści? Czy sprawcę przypisano, a jeśli tak, z jaką pewnością i kto podjął tę decyzję? Czy raport mówi coś o zasięgu i skutkach, czy tylko o samym istnieniu kampanii?2,3
Historyczne tło takich działań opisujemy w tekście o radzieckich środkach aktywnych, a pojęcia pokrewne w haśle zagrożenia hybrydowe.4
Źródła
- Europejska Służba Działań Zewnętrznych (EEAS), 2nd EEAS Report on Foreign Information Manipulation and Interference Threats, styczeń 2024
- Europejska Służba Działań Zewnętrznych (EEAS), 3rd EEAS Report on Foreign Information Manipulation and Interference Threats: Exposing the architecture of FIMI operations, marzec 2025 (kopia na portalu rządu Islandii)
- James Pamment, Victoria Smith; NATO StratCom COE i Hybrid CoE, Attributing Information Influence Operations: Identifying Those Responsible for Malicious Behaviour Online, Ryga, lipiec 2022, ISBN 978-9934-619-14-4
- NATO, What is NATO’s Approach to Counter Information Threats? (2024)
- Meta (Transparency Center; źródło branżowe), Quarterly Adversarial Threat Report, Q1 2025 (maj 2025)
- Nathaniel Gleicher, Facebook/Meta (źródło branżowe), How We Respond to Inauthentic Behavior on Our Platforms: Policy Update, 21.10.2019
- DISARM Foundation (ramy otwarte; źródło branżowe), FAQs (pytania i odpowiedzi o ramach DISARM)
- James Pamment, Carnegie Endowment for International Peace (think tank), The EU’s Role in Fighting Disinformation: Crafting A Disinformation Framework, 24.09.2020
- OpenAI (źródło branżowe), Disrupting deceptive uses of AI by covert influence operations, 30.05.2024
- OpenAI (źródło branżowe), Operation „Doppelganger”: Russian influence activity targeting Ukraine (studium przypadku z raportu z maja 2024 r.)
- Rada Unii Europejskiej, Information manipulation in Russia’s war of aggression against Ukraine: EU lists seven individuals and five entities (komunikat), 28.07.2023
- Sejm RP, Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 1834 (nowe brzmienie art. 130)
- Komisja Europejska i Wysoki Przedstawiciel UE, Action Plan against Disinformation, JOIN(2018) 36 final, 5.12.2018 (dok. Rady 15431/18)
Sprawdzono: 15 listopada 2026