HUMINT, SIGINT, IMINT, OSINT: czym różnią się dyscypliny wywiadu

Dyscyplina, czyli sposób zbierania

Zacznijmy od samego wywiadu. ODNI określa go jako informacje zebrane w kraju lub za granicą, które dotyczą zagrożeń dla państwa, broni masowego rażenia albo innych spraw bezpieczeństwa narodowego. Glosariusz CIA dodaje drugie znaczenie: produkty analityczne, takie jak codzienny raport dla prezydenta, powstałe z surowych informacji. Polska ustawa wśród zadań Agencji Wywiadu wymienia uzyskiwanie, analizowanie, przetwarzanie i przekazywanie właściwym organom informacji istotnych dla bezpieczeństwa i międzynarodowej pozycji państwa oraz jego potencjału ekonomicznego (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ABW oraz AW).^2,3,4

Brytyjska doktryna wojskowa JDP 2-00 nazywa dyscypliną metodę lub technikę zbierania informacji i jako przykłady podaje wywiad osobowy i wywiad elektroniczny. Odróżnia ją od źródła, czyli pojedynczej linii meldunków – na przykład konkretnego agenta albo przechwyconego kanału łączności (zob. źródło).⁵

Doktryna NATO AJP-2 (wydanie A z 2016 r.) opisuje dyscypliny zbierania jako środki lub systemy, które służą do obserwowania, wykrywania i rejestrowania albo przekazywania informacji. Wymienia sześć podstawowych: ACINT, HUMINT, IMINT, MASINT, OSINT i SIGINT.¹

Strona amerykańskiego Biura Dyrektora Wywiadu Narodowego (ODNI) „What is Intelligence?” opisuje z kolei SIGINT, IMINT, MASINT, HUMINT, OSINT i GEOINT. Listy nie są więc identyczne: w NATO wywiad geoprzestrzenny (GEOINT) to nie dyscyplina zbierania, lecz produkt specjalistyczny, który łączy sprawdzone informacje geoprzestrzenne z danymi o obiektach.^1,2

HUMINT: informacje od ludzi

HUMINT to według AJP-2 kategoria wywiadu zbieranego i dostarczanego przez źródła osobowe. Doktryna podkreśla, że może on dać wiedzę o zamiarach, morale i relacjach danej strony – a zamiary przeciwnika zawsze było wyjątkowo trudno ustalić.¹

Glosariusz CIA nazywa HUMINT najstarszą metodą zbierania informacji: do rewolucji technicznej połowy i końca XX w. był on podstawowym źródłem wywiadu.⁴

Obraz z filmów szpiegowskich jest tu mylący. Według ODNI większość informacji HUMINT zbierają jawnie m.in. osoby prowadzące rozmowy strategiczne (debriefing) i attaché wojskowi. Przewodnik ODNI z 2009 r. podaje, że krajowym menedżerem HUMINT jest dyrektor CIA, a strategiczny HUMINT resortu obrony prowadzi dyrektoriat DIA.^2,6

SIGINT: przechwycone sygnały

SIGINT to według AJP-2 wywiad z przechwytywania i wykorzystania obcych sygnałów lub emisji elektromagnetycznych. Doktryna wyróżnia COMINT, oparty na łączności i systemach łączności, oraz ELINT, oparty na transmisjach, które łącznością nie są – na przykład pracy radarów.¹

ODNI dodaje trzeci składnik, FISINT (sygnały obcej aparatury pomiarowej). W USA za zbieranie, przetwarzanie i raportowanie SIGINT odpowiada NSA, w Wielkiej Brytanii – według JDP 2-00 – GCHQ.^2,5

Polskie ustawy używają określenia „wywiad elektroniczny”. Prowadzenie go należy do zadań Agencji Wywiadu (art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy o ABW oraz AW), a Służba Wywiadu Wojskowego prowadzi wywiad elektroniczny na rzecz Sił Zbrojnych, kryptoanalizę i kryptografię (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o SKW oraz SWW). Zob. karty AW i SWW.^3,7

W Polsce ta dyscyplina ma długą historię: w połowie 1931 r. z połączenia Referatu Radiowywiadu i Referatu Szyfrów Własnych Oddziału II powstało Biuro Szyfrów (zob. radiowywiad i Złamanie Enigmy).⁸

IMINT i GEOINT: obraz i mapa

IMINT to według AJP-2 wywiad z obrazów uzyskanych przez czujniki na lądzie, na morzu, w powietrzu lub w przestrzeni kosmicznej. Doktryna zauważa, że obraz lub nagranie wideo często służy do potwierdzenia informacji z innych źródeł. Glosariusz CIA wymienia fotografię, czujniki radarowe i elektrooptykę.^1,4

GEOINT ODNI definiuje jako analizę i wizualne przedstawienie działań związanych z bezpieczeństwem w odniesieniu do miejsca na Ziemi; według glosariusza CIA powstaje on z połączenia obrazów, wywiadu obrazowego i informacji geoprzestrzennej. ODNI wskazuje National Geospatial-Intelligence Agency (NGA) jako menedżera całego wywiadu obrazowego, a przewodnik z 2009 r. – jako agencję, która wytwarza GEOINT.^2,4,6

MASINT i ACINT: pomiar zamiast obrazu

MASINT to według ODNI informacje z ilościowej i jakościowej analizy fizycznych cech obiektów i zdarzeń. Funkcjonalnym menedżerem MASINT we wspólnocie wywiadowczej USA jest dyrektor DIA, a usługi w tej dziedzinie prowadzi National MASINT Office.²

AJP-2 opisuje MASINT jako naukowo-techniczną analizę danych z czujników, w której szeroki zakres emisji porównuje się z bazami znanych danych technicznych. Osobną dyscypliną NATO jest ACINT, wywiad z dźwięku; jako przykładowe źródła doktryna wymienia hydrofony, geofony i sonary.¹

OSINT: wiedza jawna

OSINT to według AJP-2 wywiad z informacji publicznie dostępnych: radia, telewizji, gazet, państwowej propagandy, czasopism i internetu. Doktryna uważa go za najbardziej prawdopodobne źródło wywiadu podstawowego, czyli ogólnej wiedzy o danym kraju lub środowisku.¹

ODNI pisze o informacjach publicznie dostępnych w formie drukowanej lub elektronicznej. Głównymi zbierającymi były według tej strony Open Source Center dyrektora wywiadu narodowego i National Air and Space Intelligence Center; przewodnik z 2009 r. dodaje, że agentem wykonawczym Open Source Center był dyrektor CIA.^2,6

Dlaczego jedna dyscyplina nie wystarcza

AJP-2 przyznaje, że większość informacji pochodzi z jednego źródła, ale zaznacza, że czas poświęcony na ich potwierdzanie zwiększa pewność i zmniejsza ryzyko; do głębokiego zrozumienia sytuacji niezbędne są meldunki z wielu źródeł. Celowe użycie dwóch lub więcej wspierających się dyscyplin doktryna nazywa MULTI-INT.¹

Amerykańskie odpowiedniki to wywiad wieloźródłowy (all-source) i raportowanie multi-INT: analiza, która do wniosków dochodzi na podstawie wszystkich dostępnych źródeł. Glosariusz CIA wymienia, co zwykle łączy: HUMINT, IMINT, MASINT, SIGINT, GEOINT i OSINT.^4,6

Dyscypliny to tylko etap zbierania. Według ODNI praca wywiadu przebiega w pięciu krokach: kierowanie, zbieranie, przetwarzanie, wykorzystanie i dystrybucja; NATO opisuje cztery etapy (zob. cykl wywiadowczy i mapę Cykl wywiadowczy).^1,2