Złamanie Enigmy

Kurs w Poznaniu

Na przełomie 1928 i 1929 r. prof. Zdzisław Krygowski z Uniwersytetu Poznańskiego zorganizował, w porozumieniu z Oddziałem II Sztabu Głównego, tajny kurs kryptologii dla studentów matematyki. Zajęcia odbywały się wieczorami w budynku Komendy Miasta przy ul. św. Marcin; wykładał m.in. kpt. Maksymilian Ciężki.⁴

Wśród uczestników byli Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski. Według Łukomskiego ośmiu absolwentów zatrudniono później w ekspozyturze Biura Szyfrów w Poznaniu.^2,4,5

Pałac Saski, grudzień 1932

1 września 1932 r. ekspozyturę poznańską zlikwidowano, a trzej matematycy przeszli do Warszawy, do referatu BS-4, który zajmował się szyframi niemieckimi i mieścił się w Pałacu Saskim.^1,4,5

8 grudnia 1932 r. kpt. Gustave Bertrand z wywiadu francuskiego przywiózł do Warszawy materiały dotyczące Enigmy. Bertrand pozyskał wcześniej informatora w Niemczech.^2,6

Jeszcze w grudniu 1932 r. trzej kryptolodzy złamali szyfr Enigmy. Między Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem Rejewski odczytał pierwsze depesze.^1,2

Narzędzia: od kopii maszyny do bomby

Od 1934 r. Biuro Szyfrów korzystało z kilku odtworzonych egzemplarzy Enigmy, które wykonała wytwórnia radiowa AVA.²

Rejewski opracował katalog kart i cyklometr, urządzenie, które pozwalało ustalić bieżący klucz w ciągu kilkudziesięciu minut. Różycki opracował tzw. metodę zegara, pozwalającą określić wybór i ustawienie wirnika, a Zygalski – perforowane płachty, nazwane od jego nazwiska, które pozwalały ustalić kolejność wirników.^1,2,5

Gdy Niemcy zmienili sposób szyfrowania (według ABW i tekstu AW o dekryptażu w 1938 r.), Rejewski zaprojektował bombę kryptologiczną do automatycznego odtwarzania kluczy.^1,2

Pyry, lipiec 1939

Pierwsze spotkanie z wywiadami Francji i Wielkiej Brytanii odbyło się w styczniu 1939 r. w Paryżu. Drugie zorganizowano w Warszawie w lipcu 1939 r.²

25 lipca 1939 r. goście przyjechali do ośrodka Biura Szyfrów w Lesie Kabackim koło Pyr, o kryptonimie „Wicher”. Ze strony polskiej byli tam m.in. Gwido Langer, Maksymilian Ciężki oraz Rejewski, Różycki i Zygalski; z francuskiej Gustave Bertrand; z brytyjskiej Alastair Denniston, szef Government Code and Cypher School, i Dilly Knox.^2,3,7

Polacy pokazali kopię Enigmy, płachty Zygalskiego i bomby, a sojusznicy dostali odtworzone egzemplarze maszyny z wytwórni AVA. Brytyjczycy i Francuzi przekonali się, że Polacy są znacznie dalej zarówno w ilości odczytywanego materiału, jak i w konstrukcji bomby.^2,3,5

Co było dalej

Według GCHQ wiedza zdobyta w Polsce zmieniła podejście brytyjskiego ośrodka do łamania Enigmy. W styczniu 1940 r. w Paryżu Alan Turing spotkał się z polskimi kryptologami. Rozmowy z Rejewskim były podstawą dla koncepcji pierwszej brytyjskiej bomby, która działała w Bletchley Park przed niemiecką ofensywą na Zachodzie.³

Po wrześniu 1939 r. polscy kryptolodzy przedostali się przez Rumunię do Francji. Pracowali we francusko-polskim ośrodku „P.C. Bruno” w Gretz-Armainvilliers, a po upadku Francji, od października 1940 do listopada 1942 r., w konspiracyjnym ośrodku „P.C. Cadix” w Uzès.¹

Archiwum Biura Szyfrów zostało w dużej części zniszczone podczas ewakuacji we wrześniu 1939 r.⁵