„Szpieg” (2011)

Dzieło

Film wyreżyserował Tomas Alfredson według scenariusza Bridget O’Connor i Petera Straughana, opartego na powieści Johna le Carré. George’a Smileya gra Gary Oldman. Akcja toczy się w szczytowym okresie zimnej wojny: emerytowany oficer brytyjskiego wywiadu zostaje wezwany, by znaleźć radzieckiego szpiega w kierownictwie służby.¹

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychW polskich kinach film pokazywano od 25 listopada 2011 r. pod tytułem „Szpieg”.⁴

Autor z wywiadu

John le Carré to pseudonim Davida Cornwella (1931–2020). Biblioteka Bodlejańska, która przechowuje jego archiwum, pisze, że powieści szpiegowskie czerpał z lat pracy w MI5 i MI6 w latach 50. i 60.⁵

W świecie powieści „Cyrk” oznacza brytyjską Secret Intelligence Service (MI6), a „Control” – jej szefa; zwraca na to uwagę badacz filmu i telewizji P. Kiszely.⁶

Prawdziwa sprawa

Akta MI5 udostępnione w 2025 r. potwierdzają, że Kim Philby, Guy Burgess, Donald Maclean, Anthony Blunt i John Cairncross zostali zwerbowani przez wywiad radziecki w latach 30. W 1951 r. zniknęli Burgess i Maclean, a w styczniu 1963 r. w Bejrucie Philby, oficer SIS, złożył częściowe przyznanie się (zob. Piątka z Cambridge).³

Fikcja a pierwowzór

Thomas Coffey w recenzji dla wydawanego przez CIA „Studies in Intelligence” (2015) pisze, że dwaj koledzy Philby’ego z brytyjskiego wywiadu oparli na nim swoją prozę – Graham Greene w „The Human Factor” – i że to samo dotyczy klasycznej powieści le Carré o zdradzie na najwyższym szczeblu MI6.²

Kiszely w recenzowanym piśmie „The New Review of Film and Television Studies” (2021), pisząc o serialu BBC z 1979 r. według tej samej powieści, nazywa kreta Billa Haydona zdrajcą w typie Philby’ego, ale ostrzega, że błędem byłoby widzieć w nim wyłącznie odbicie Philby’ego.⁶

Smiley, Karla czy operacja „Testify” to elementy fabuły, a nie postacie i operacje historyczne. Prawdziwy Philby po częściowym przyznaniu się w styczniu 1963 r. zniknął z Bejrutu.^3,6,7