Zimna wojna w Berlinie

1. Most Glienicki (Glienicker Brücke)

   Między Berlinem a Poczdamem

   Most łączy Berlin z Poczdamem. Po 1949 r. był przejściem granicznym do Berlina Zachodniego, a po zbudowaniu muru stał się zupełnie nieprzejezdny. Trzy razy wymieniano tu szpiegów: 10 lutego 1962 r. Francisa Gary’ego Powersa na Rudolfa Abla, 11 czerwca 1985 r. czterech agentów bloku wschodniego, wśród nich Mariana Zacharskiego, na ponad dwadzieścia osób więzionych na Wschodzie, a 11 lutego 1986 r. – w ostatniej wymianie – uwolniono m.in. radzieckiego dysydenta Anatolija Szczaranskiego. Od 10 listopada 1989 r. most jest znów otwarty.^1,2,3,4,5

2. Checkpoint Charlie

   Friedrichstraße i Zimmerstraße, Berlin-Mitte

   Przejście graniczne na skrzyżowaniu Friedrichstraße i Zimmerstraße. Alianccy wartownicy rejestrowali tu żołnierzy amerykańskich, brytyjskich i francuskich jadących do Berlina Wschodniego; ze strony NRD odprawiano tu cudzoziemców, pracowników Stałego Przedstawicielstwa RFN i urzędników NRD, a nie zwykłych odwiedzających. W ostatnich dniach października 1961 r. stanęły tu naprzeciw siebie czołgi amerykańskie i radzieckie. Dzisiejsza budka wartownicza to replika.^6,7

3. Tunel berliński: Rudow i Altglienicke

   Berlin-Neukölln (Rudow) i Berlin-Treptow (Altglienicke)

   W latach 1954–1955 CIA i brytyjski SIS przekopały tunel z dzielnicy Rudow w sektorze amerykańskim pod Altglienicke w sektorze radzieckim, by podsłuchiwać kable łączności wojsk radzieckich. Przykrywką był obiekt udający stację radarową i magazyn Sił Powietrznych USA. Historia CIA podaje długość 1476 stóp (ok. 450 m), AlliiertenMuseum – ok. 430 m. Podsłuch działał od maja 1955 do kwietnia 1956 r.^8,9,10,11

4. AlliiertenMuseum: odcinek tunelu

   Clayallee 135, Berlin-Dahlem

   Muzeum zachodnich aliantów w Berlinie pokazuje na wystawie stałej odrestaurowany odcinek tunelu. Ok. 7-metrowy fragment z zachodniej strony muzeum wydobyło w 1997 r.; kolejne odcinki odnaleziono w lesie koło Pasewalku, wydobyto w grudniu 2012 r. i w 2013 r. przewieziono do Berlina.^10,12

5. Teufelsberg: stacja nasłuchowa NSA i GCHQ

   Teufelsseechaussee 10, Berlin-Grunewald

   Na szczycie Teufelsbergu, sztucznego wzgórza usypanego z gruzów II wojny światowej, amerykańska NSA i brytyjska GCHQ prowadziły w latach 1962–1992 stację nasłuchową (Field Station). W szczytowym okresie pracowało tu na zmiany ok. 1000–1200 Amerykanów i 200–300 Brytyjczyków – m.in. lingwiści, matematycy i analitycy – a przechwytywana łączność telefoniczna i radiowa sięgała daleko w głąb bloku wschodniego (zob. SIGINT). Od 30 października 2018 r. obiekt jest zabytkiem.^13,14

6. Centrala Stasi przy Normannenstraße

   Ruschestraße 103, Berlin-Lichtenberg

   Kompleks między Ruschestraße, Normannenstraße, Magdalenenstraße i Frankfurter Allee był centralą Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego NRD. W domu 1 od 1962 r. urzędował minister Erich Mielke. 15 stycznia 1990 r. przy bramie od Ruschestraße zaczęła się okupacja centrali przez tysiące demonstrantów. Dziś to „Kampus Demokracji”: w domu 1 działa Stasimuseum, a w domu 8 przechowuje się dużą część akt Stasi.¹⁵

7. Areszt śledczy Stasi w Hohenschönhausen

   Genslerstraße 66, Berlin-Hohenschönhausen

   W 1945 r. radzieckie władze okupacyjne urządziły tu obóz internowania, a od 1947 r. radziecka służba bezpieczeństwa prowadziła w piwnicach areszt śledczy. W 1951 r. przejęła go Stasi, która w 1960 r. zbudowała nowe więzienie – do 1989 r. centralny areszt śledczy dla więźniów politycznych. Miejsce pamięci działa tu od 1994 r.¹⁶

Historię tych miejsc opisuje karta operacji Tunel berliński.