Tunel berliński

Z Wiednia do Berlina

Według wewnętrznej historii CIA w 1951 r. Brytyjczycy poinformowali Agencję, że od kilku lat podsłuchują radzieckie kable w Wiedniu przez system tuneli, i zaproponowali dzielenie się wynikami. Do maja 1953 r. pomysł berlińskiego tunelu nabrał konkretnych kształtów.¹

Dyrektor CIA zatwierdził zasady przedsięwzięcia w grudniu 1953 r., a narady z przełomu 1953 i 1954 r. podzieliły zadania między Amerykanów i Brytyjczyków. Strona CIA podaje, że Allen Dulles zgodził się na operację w styczniu 1954 r.^1,2

Budowa

Przykrywką był obiekt w Berlinie Zachodnim udający stację radarową i magazyn Sił Powietrznych USA. Tunel prowadził pod Altglienicke w Berlinie Wschodnim.²

Szyb pionowy zaczęto kopać pod koniec sierpnia 1954 r. Tunel o długości 1476 stóp (ok. 450 m) ukończono 28 lutego 1955 r., a komorę podsłuchową zbudowano w dniach 10–28 marca 1955 r. Całość kosztowała 6,7 mln dolarów.¹

Trzy kable podłączono 11 maja, 21 maja i 2 sierpnia 1955 r. Podłączenia wykonali technicy brytyjscy.^1,2

Co nagrano

Zużyto ok. 50 tys. szpul taśmy magnetycznej. W Londynie, przy zespole liczącym w szczycie 317 osób, z nagrań radzieckich w całości przepisano 368 tys. rozmów; w Waszyngtonie, przy 350 osobach, przepisano dalekopisowe nagrania radzieckie i niemieckie.¹

Opracowywanie zaległego materiału trwało do 30 września 1958 r. i dało 1750 raportów oraz 90 tys. przetłumaczonych wiadomości i rozmów.¹

George Blake

George Blake był oficerem MI6 i agentem radzieckim. Historia CIA odnotowuje, że Sowieci zwerbowali go w 1952 r., gdy był jeńcem w Korei Północnej, i że według jego zeznań poinformował radzieckiego łącznika o planowanym tunelu pod koniec 1953 r., kiedy zapadła decyzja o jego lokalizacji.¹

Według historyczki brytyjskiego MSZ Gill Bennett Blake wydał wielu agentów, w tym siatkę w Niemczech Wschodnich, i powiadomił Sowietów o anglo-amerykańskim tunelu podsłuchowym. W maju 1961 r. skazano go na 42 lata więzienia; 22 października 1966 r. uciekł z więzienia Wormwood Scrubs i przez NRD dotarł do Moskwy.⁴

Autor historii CIA stwierdza, że nie ma dowodów, by Sowieci podsuwali przez tunel materiały dezinformacyjne, i że prawdopodobnie nigdy nie poznamy dokładnych powodów ich decyzji. Recenzent z zespołu historyków CIA, omawiając książkę Steve’a Vogela (2019), dodaje, że ostatnie słowo w tej sprawie może jeszcze nie paść.^1,5

Kwiecień 1956: „odkrycie”

Ekipy radzieckie i wschodnioniemieckie, szukając usterek kabli po zalaniu, odkopały kabel i ok. godz. 2.00 22 kwietnia 1956 r. natrafiły na komorę podsłuchową; przewody przecięto o 15.35. Załącznik do historii CIA z sierpnia 1956 r. uznał odkrycie za przypadkowe.¹

Media radzieckie przedstawiły tunel jako skandal, na Zachodzie przyjęto go raczej przychylnie. Historia CIA nazywa go najszerzej nagłośnioną pokojową operacją szpiegowską przed incydentem z U-2.¹

Nazwy

Wewnętrzna historia CIA używa kryptonimu projektu PBJOINTLY, a systemu rozpowszechniania wyników – REGAL. Publikacje CIA na cia.gov mówią o operacji GOLD.^1,2

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWedług opracowań (m.in. książki Davida Stafforda „Spies Beneath Berlin”) brytyjski SIS nazywał przedsięwzięcie STOPWATCH.⁶