SpyOps.pl › Mapy › Londyn wywiadu
Londyn wywiadu
Siedem miejsc w Londynie związanych z brytyjskimi służbami: od pierwszej siedziby kryptologów GC&CS i wojennych biur MI5 i SOE po dzisiejsze centrale MI5 i SIS oraz tablicę w Opactwie Westminsterskim. Tylko budynki znane publicznie i fakty podane przez instytucje. Bletchley Park leży poza Londynem – opisuje go trasa Szlak Enigmy.
Watergate House: pierwsza siedziba GC&CS
13–15 York Buildings, Adelphi, Londyn WC2
W latach 1919–1921 mieściła się tu GC&CS, poprzedniczka GCHQ, utworzona z wydziału Room 40 Admiralicji i komórki MI1(b) Ministerstwa Wojny. W lutym 2019 r., w stulecie GCHQ, królowa Elżbieta II odsłoniła na budynku tablicę z dwiema ukrytymi wiadomościami. Zieloną tablicę przyznała decyzją z 13 lutego 2019 r. Rada Miasta Westminster.1,2
Wormwood Scrubs
Wormwood Scrubs, zachodni Londyn
Po wybuchu wojny w 1939 r. MI5 przeniosła centralę do tego wiktoriańskiego więzienia. Po bombardowaniu we wrześniu 1940 r. większość pracowników wyjechała do pałacu Blenheim pod Oksfordem. Więzienie zapisało się też w historii zimnej wojny: 22 października 1966 r. uciekł z niego George Blake, skazany w 1961 r. na 42 lata za pracę dla wywiadu radzieckiego.3,4,5
St James’s Street: wojenna MI5
St James’s Street, Londyn
Od września 1940 r. w Londynie zostali dyrektor MI5 i pion kontrwywiadu – w dawnym budynku wytwórni MGM, którego przeznaczenie maskował duży napis „Do wynajęcia” („To Let”). Wojenna MI5 prowadziła system Double-Cross: przez przewerbowanych agentów niemieckich podsuwała Niemcom fałszywe informacje.3
64 Baker Street: kwatera główna SOE
64 Baker Street, Londyn
W czasie II wojny światowej mieściła się tu kwatera główna SOE – brytyjskiej organizacji sabotażu i działań wywrotowych. Imperial War Museums przechowuje relację sekretarki, która pracowała w niej w latach 1942–1943 i opisała m.in. pokój operacyjny. Budynek ma zieloną tablicę Rady Miasta Westminster.2,6,7
Thames House: centrala MI5
Millbank, Londyn SW1
Gmach z 1928 r. według projektu F. Bainesa, wzniesiony w jednolitej kompozycji z sąsiednim Imperial Chemical House; od 1981 r. zabytek klasy II. Od 1994 r. jest centralą MI5 – otworzył ją premier kilka lat po tym, jak istnienie służby po raz pierwszy oficjalnie potwierdziła ustawa (zob. Security Service Act).8,9
Vauxhall Cross: centrala SIS
Vauxhall, Londyn
Od 1994 r. centrala SIS (MI6); budynek oficjalnie otworzyła królowa Elżbieta II w lipcu 1994 r. Służba wywodzi się z Secret Service Bureau z początku XX w., a podstawę ustawową dał jej Intelligence Services Act 1994.10,11
Opactwo Westminsterskie: tablica służb
Westminster Abbey, krużganek południowy
14 października 2009 r., w obecności królowej, poświęcono tu tablicę upamiętniającą członków brytyjskich służb od 1909 r. – MI5, SIS i GCHQ – oraz pracowników GC&CS w Bletchley Park z lat 1939–1945. Wykonał ją rzeźbiarz John Maine z granitów z Anglii, Szkocji, Walii i Irlandii Północnej.12
Historię tych miejsc opisuje karta operacji Operacja „Fortitude” i system Double-Cross.
Źródła
- GCHQ, Her Majesty The Queen marks GCHQ’s centenary at Watergate House, 14.02.2019
- Rada Miasta Westminster (Westminster City Council), Decyzja: Commemorative green plaque to mark the site of the formation of GCHQ … at Watergate House, 13.02.2019
- MI5 (Security Service), MI5 in World War II
- Gill Bennett (historyczka FCO), History of Government blog, What’s the context? 22 October 1966: spy George Blake escapes from Wormwood Scrubs (21.10.2016)
- Izba Gmin, Hansard, HC Deb 04 May 1961 vol 639 cc1609-18: Security Procedures (Case of George Blake) – oświadczenie premiera H. Macmillana
- Imperial War Museums, Relacja z historii mówionej: cywilna sekretarka MI5 i kwatery głównej SOE w Londynie, 1942–1943 (obiekt 80028369)
- International Spy Museum (Waszyngton), Language of Espionage (glosariusz)
- Historic England, Thames House (North and South Blocks With Bridge Link), Millbank – wpis do rejestru zabytków nr 1267604
- MI5 (Security Service), Where we work
- Secret Intelligence Service (SIS), Our history
- Secret Intelligence Service (SIS), About us
- Westminster Abbey, Intelligence Services MI5, GCHQ, SIS (upamiętnienia w opactwie)
Sprawdzono: 7 listopada 2026
Podcast TheScience.fm
Na celowniku
Rozmowy o bezpieczeństwie z uznanymi gośćmi.