Operacja „Fortitude” i system Double-Cross

„Bodyguard” i „Fortitude”

W lipcu 1943 r. tajny zespół oficerów, London Controlling Section, zaczął planować operację o kryptonimie „Bodyguard”. Miała ona zmylić Niemców co do terminu i miejsca alianckiej inwazji na północno-zachodnią Europę.¹

Jednym z głównych elementów była „Fortitude South”: przekonanie Niemców, że inwazja przyjdzie przez Pas-de-Calais. Jej osią była fikcyjna 1. Grupa Armii USA (FUSAG), rzekomo stacjonująca w południowo-wschodniej Anglii pod dowództwem gen. George’a Pattona.^1,2

Wokół Dover rozstawiono atrapy barek desantowych z rusztowań, drewna, płótna i pustych beczek, a z tuneli zamku w Dover przekazywano fałszywy ruch radiowy, który udawał łączność FUSAG.¹

W brytyjskim Archiwum Narodowym zachował się powojenny opis planu „Fortitude” jako planu wprowadzenia w błąd przed inwazją w Normandii (CAB 106/1122, 1954).³

System Double-Cross

Podwójnymi agentami kierował Komitet Dwudziestu MI5; nazwa pochodzi od rzymskiej liczby XX, czyli „podwójnego krzyża”. Według MI5 w czasie wojny „odwrócono” 120 agentów niemieckich.^1,4

Informacje z Ultry, czyli z łamania niemieckiej łączności w Bletchley Park, pozwalały sprawdzać, czy Niemcy wierzą w podsuwane im fałszywki. MI5 przypisuje kryptologom z Bletchley niezbędne wsparcie dla całego systemu.^1,4

GARBO

Juan Pujol urodził się w Barcelonie w 1912 r. W 1941 r. trzykrotnie bezskutecznie zgłaszał się do Brytyjczyków w Madrycie i Lizbonie. Potem zaoferował usługi wywiadowi niemieckiemu w Madrycie, udając prohitlerowskiego hiszpańskiego urzędnika, i został przyjęty.²

Zamiast jechać do Anglii, osiadł w Lizbonie i zaczął wymyślać sieć podagentów. W kwietniu 1942 r. dotarł do MI6, został przewieziony do Londynu i przejęty przez MI5. Jego oficerem prowadzącym był Tomás Harris.^2,5

Pujol i Harris napisali do Madrytu 315 listów, średnio po ok. 2000 słów, a od sierpnia 1943 r. większość meldunków szła radiem. Od stycznia 1944 r. do lądowania w Normandii przez Madryt do Berlina przeszło ponad 500 depesz radiowych.²

Pomagała mu żona Araceli. Akta MI5 opisują też jej kryzys w Londynie i sposób, w jaki go rozwiązano (KV 2/4190, 4192, 4195, 4200); schemat sieci GARBO zachował się w aktach WO 208/4374.⁵

Czerwiec 1944: Normandia jako „dywersja”

9 czerwca 1944 r., trzy dni po lądowaniu, GARBO przesłał długi meldunek z prośbą o pilne przekazanie go naczelnemu dowództwu: Normandia miała być tylko dywersją przed głównym uderzeniem w Pas-de-Calais, skoro armia Pattona nie ruszyła się z południowo-wschodniej Anglii.²

Według MI5 przez lipiec i sierpień 1944 r. Niemcy trzymali w rejonie Pas-de-Calais dwie dywizje pancerne i 19 dywizji piechoty. Churchilla poinformowano, że Niemcy zamierzali przerzucić część dywizji z rejonu Pas-de-Calais, ale tego nie zrobili.^2,4

29 lipca 1944 r. Hitler odznaczył GARBO Krzyżem Żelaznym, a w grudniu 1944 r. dyrektor generalny MI5 sir David Petrie wręczył mu Order Imperium Brytyjskiego (MBE). Pujol zmarł w Caracas w 1988 r.^2,4

Historia oficjalna i badania

Oficjalna historia brytyjskiego wywiadu w II wojnie światowej (seria „History of the Second World War”, HMSO) obejmuje m.in. tom 3, część 2, autorstwa F. H. Hinsleya i współpracowników (1988), oraz tom 5 Michaela Howarda o strategicznym wprowadzaniu w błąd („Strategic Deception”, 1990).^6,7

Jago Morrison w recenzowanym artykule w „Intelligence and National Security” (online od 2023 r.) pokazuje na przykładzie sieci GARBO, że sieci podwójnych agentów służyły nie tylko do jednorazowej dezinformacji przed D-Day, ale do długiej kampanii, dzięki której Niemcy wierzyli w kolejne plany i według nich działali; zwraca też uwagę na rolę autorów tekstów pracujących dla MI5.⁸