„Gra tajemnic” (2014)

Dzieło

Film wyreżyserował Morten Tyldum według scenariusza Grahama Moore’a, opartego na biografii Turinga autorstwa Andrew Hodgesa. Turinga gra Benedict Cumberbatch; w obsadzie są też m.in. Keira Knightley, Matthew Goode, Charles Dance i Mark Strong. Film trwa 114 minut.¹

Prawdziwa sprawa

Alan Turing dołączył do GC&CS w Bletchley Park we wrześniu 1939 r. i kierował pracą nad Enigmą niemieckiej marynarki w Hut 8.^4,5

Punktem wyjścia była praca polskiego Biura Szyfrów. 25–26 lipca 1939 r. w Pyrach pod Warszawą Polacy przekazali Brytyjczykom i Francuzom swoje metody i kopie Enigmy; według GCHQ zmieniło to podejście Brytyjczyków do łamania maszyny, a rozmowy Turinga z Marianem Rejewskim w Paryżu w styczniu 1940 r. były podstawą koncepcji pierwszej brytyjskiej bomby (zob. Złamanie Enigmy).⁶

Historyczka brytyjskiego MSZ Gill Bennett pisze, że polskie wyniki skróciły brytyjski atak na Enigmę co najmniej o rok.⁷

Co się zgadza

David Hatch w recenzji dla wydawanego przez CIA czasopisma „Studies in Intelligence” (2015) pisze, że film oddaje hołd Turingowi, który rzeczywiście wniósł ważny wkład w łamanie niemieckich systemów szyfrowych w Bletchley Park. Chwali też scenariusz i aktorstwo, zwłaszcza rolę Cumberbatcha.²

Co dodano albo zmieniono

Według Hatcha film robi z Turinga centrum wszystkich sukcesów kryptoanalitycznych Bletchley Park. W rzeczywistości Turing zaprojektował bombę, ale zbudowano ją gdzie indziej, a Gordon Welchman uczynił ją szybszą i wydajniejszą.²

Alastair Denniston, szef GC&CS, jest w filmie wojskowym służbistą, który zwalcza Turinga. Hatch przypomina, że Dennistona odsunięto od kierowania ośrodkiem na początku wojny z powodów organizacyjnych, nie z powodu sporu z Turingiem. Hugh Alexander, w filmie chwalipięta i kobieciarz, w chwili wybuchu wojny był już żonatym, oddanym rodzinie człowiekiem.²

Nieprawdziwy jest też wątek, w którym zespół Turinga sam decyduje, które odczytane depesze trafią do wojska. Hatch podkreśla, że nikogo nie poświęcono dla ochrony tajemnicy Ultra.²

Wątek radzieckiego szpiega w Bletchley Park zdemaskowanego przez „szyfr Beale’a” jest według Hatcha chybiony: „szyfr Beale’a” to konkretna zaszyfrowana wiadomość z Wirginii, a nie rodzaj szyfru. Gazeta w filmie nazywa Turinga profesorem z Cambridge, a był on profesorem Uniwersytetu w Manchesterze.²

Polski wkład w filmie

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychTony Comer, historyk GCHQ, powiedział PAP w 2016 r., że film opowiada historię Turinga i jego zespołu, w bardzo niewielkim stopniu wspominając udział Polaków, i utrwala zmitologizowaną wersję wydarzeń. Sam porównuje łamanie Enigmy do sztafety polskich, francuskich i brytyjskich kryptologów, w której Polacy przebiegli pierwsze okrążenie.³

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychRecenzent RMF FM w 2015 r. policzył, że słowo „Polska” pada w filmie cztery, pięć razy, w tym w napisach o miejscach wydarzeń, i że widz nieznający historii nie dowie się z filmu o polskim wkładzie.⁸