„Enigma” (2001)

Dzieło

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychScenariusz według powieści Roberta Harrisa napisał Tom Stoppard, film wyreżyserował Michael Apted; zagrali m.in. Dougray Scott i Kate Winslet.⁴

Chris Christensen w recenzowanym „Mathematics Magazine” (2007) zauważa, że bohater powieści, Tom Jericho, to matematyk, którego sukcesy luźno wzorowano na pracy Alana Turinga.²

Prawdziwa sprawa

Na przełomie 1932 i 1933 r. kryptolodzy polskiego Biura Szyfrów – Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski – odczytali pierwsze depesze szyfrowane wojskową Enigmą. W lipcu 1939 r. w Pyrach przekazali swoją wiedzę Francuzom i Brytyjczykom, co według GCHQ odmieniło brytyjskie podejście do łamania maszyny.^3,5

Christensen przytacza relację Stuarta Milnera-Barry’ego z Bletchley Park, że polskiego zespołu nie włączono w czasie wojny do pracy w tym ośrodku.²

Kontrowersja

We wrześniu i październiku 2001 r. Zjednoczenie Polskie w Wielkiej Brytanii zaapelowało do Polonii o listy protestacyjne do „The Times”, „The Daily Telegraph”, „The Guardian” i gazet lokalnych. Apel opisuje postać Polaka pracującego w Bletchley Park, który zdradza tajemnice Niemcom, bo Brytyjczycy przemilczają Katyń, gdzie zginął jego brat. Organizacja uznała to za szkalowanie Polaków, choć przyznała autorowi prawo do fikcji.¹

Według apelu o polskich kryptologach jest w filmie tylko jedna krótka wzmianka. Zjednoczenie Polskie prosiło producentów i autora o krótkie plansze przypominające o polskim wkładzie oraz o tablicę w Bletchley Park upamiętniającą Rejewskiego, Różyckiego i Zygalskiego.¹

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychRecenzent australijskiego pisma „The Catholic Leader” pisał w listopadzie 2001 r., że zamiast podzielić się zasługą z Polakami, film robi z nich czarne charaktery.⁴

Co było potem

Tablica polskich kryptologów stanęła w Bletchley Park w 2002 r.; rejestr pomników Imperial War Museums opisuje ją jako upamiętnienie trzech matematyków polskiego wywiadu, którzy pierwsi złamali Enigmę.⁶

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychHistoryk Tadeusz Paweł Rutkowski z Uniwersytetu Warszawskiego wymieniał w 2022 r. film Apteda obok publikacji beletrystycznych jako przykład nieprawdziwych informacji o złamaniu Enigmy, przypisujących je Brytyjczykom.⁷