Vladimir Volkoff: „Le Retournement” (1979)

Dzieło

„Le Retournement” (Julliard – L’Âge d’homme, 1979) to według opisu katalogowego Biblioteki Miasta Paryża powieść szpiegowska, w której ścierają się wywiady Francji, ZSRR i USA, a sprawa pozwala zestawić szpiegostwo z literaturą.¹

Narrator, porucznik Kirył Wolski, oficer francuskiego wywiadu, na początku lat 60. zajmuje się łącznością z wywiadami brytyjskim, amerykańskim i zachodnioniemieckim. Grozi mu przeniesienie, więc wymyśla ściśle tajną operację – a potem musi ją przeprowadzić. Celem jest major KGB w Paryżu, Igor Popow; uwieść i skompromitować go ma dawna ukochana Wolskiego, aktorka Marina.²

Popow przechodzi jednak przemianę religijną i polityczną i sam decyduje się na ucieczkę na Zachód. Jego przejście zagraża dobrze ulokowanemu francuskiemu potrójnemu agentowi, więc Popow musi zginąć, a winą obarcza się Wolskiego.^2,3

Prawdziwe tło

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWedług „Conflits” Volkoff był w czasie wojny algierskiej oficerem wywiadu, a później – przy wsparciu francuskich służb – w powieściach demaskował dezinformację. „Le Retournement” i „Le Montage” autor artykułu uznaje za jego najbardziej znane książki o tych technikach.³

Fabuła korzysta z prawdziwych pojęć warsztatu: werbunku, kompromatu, defektora i agenta wielokrotnego – definicje w słowniku.

Co się zgadza

Recenzent „Kirkus Reviews” chwalił atmosferę i ironiczny obraz zaniedbanej centrali wywiadu, w której oficerowie po cichu piszą własne książki – to jedyny fragment, który oceniał pod kątem prawdopodobieństwa.²

Co zmyślono

Operacja, Popow i potrójny agent są fikcją. Recenzent uznał fabułę za „przyzwoitą, choć niczym się niewyróżniającą”, a długie partie o życiorysie Popowa i rozmowy teologiczne z prawosławnym duchownym – za spowalniające akcję.²

Nie znaleźliśmy źródła, które łączyłoby fabułę z prawdziwą ucieczką oficera KGB we Francji, i takiego związku nie zakładamy.