„Nielegalni” – powieść (2011) i serial (2018)

Książka

Pierwsze wydanie „Nielegalnych” ukazało się w 2011 r.; wydanie z listopada 2019 r. liczy 816 stron. Bohater, polski oficer wywiadu po nieudanej misji na Bliskim Wschodzie, zostaje wysłany za wschodnią granicę po skrzynię z tajnymi aktami NKWD; o te same akta rywalizują inne służby.¹

Według wydawcy Severski jest emerytowanym pułkownikiem i byłym dyrektorem w polskim wywiadzie, 13 lat spędził za granicą i uczestniczył w ponad 140 misjach w 50 krajach; jego powieści sprzedały się w Polsce w ponad milionie egzemplarzy.¹

Paweł Kaczyński wymienia Severskiego wśród autorów, którzy po 1989 r. ożywili polską powieść szpiegowską współczesną tematyką, wolną od propagandowych zadań gatunku z czasów PRL.⁴

Serial

Serial wyreżyserowali Leszek Dawid i Jan P. Matuszyński, a wyprodukowała firma Telemark dla Canal+. Główną rolę, oficera polskiego wywiadu Konrada Wolskiego, zagrał Grzegorz Damięcki. Akcja rozgrywa się m.in. w Warszawie, Stambule, Sztokholmie i Mińsku.^2,5,6

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWedług Spider’s Web scenariusz adaptował powieści swobodnie, nie przenosząc ich jeden do jednego.⁵

Fikcja a prawdziwa służba

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychSeverski mówił w tvn24, że byli oficerowie wywiadu nie ujawniają tajemnic państwowych, choć fikcyjna historia może czasem pokrywać się z rzeczywistymi wydarzeniami. Nazwy, daty i szczegóły, po których dałoby się rozpoznać prawdziwe sprawy, są wyłączone – ogranicza go kodeks etyczny i prawo karne.³

Dominik Smyrgała, omawiając książkę płk. Andrzeja Kowalskiego o wywiadzie nielegalnym, odnotowuje, że Kowalski zalicza „Nielegalnych” do nielicznych polskojęzycznych tekstów o nielegałach. Jako fikcja powieść może dać ogólny obraz takiej pracy, ale nie jest dowodem w sprawie konkretnych operacji; wiarygodnych źródeł o nielegałach jest niewiele.⁷

Co pozostaje niejasne

Daty premiery serialu w źródłach się różnią: Spider’s Web podaje emisję dwóch pierwszych odcinków 21 października 2018 r., a informacja prasowa Samsunga z 4 października 2018 r. – emisję w niedziele od 27 października.^5,6