„Jack Strong” (2014)

Dzieło

Scenariusz i reżyseria są dziełem Władysława Pasikowskiego, zdjęcia – Magdaleny Górki, montaż – Jarosława Kamińskiego. Premiera kinowa odbyła się 7 lutego 2014 r.¹

Film wyprodukowało Scorpio Studio, koproducentami były ITI Cinema i Orange, a współfinansował go Polski Instytut Sztuki Filmowej. Według dystrybutora scenariusz oparto na nieznanych wcześniej materiałach z archiwów IPN, dokumentach operacyjnych CIA i relacjach świadków, m.in. Davida Fordena, oficera CIA, który prowadził Kuklińskiego.⁴

Culture.pl opisuje film nie jako biografię pułkownika ani portret epoki, lecz jako thriller zbudowany na napięciu.¹

Prawdziwa sprawa

Według IPN Ryszard Kukliński urodził się 30 czerwca 1930 r. w Warszawie, w 1972 r. został pułkownikiem, a wiosną 1981 r. kierował zespołem planującym wprowadzenie stanu wojennego. Pierwsze spotkanie z Amerykanami odbył 18 sierpnia 1972 r. w Hadze, podczas rejsu polskich oficerów jachtem „Legia”; potem współpracował z CIA pod kryptonimem „Jack Strong” i przekazał około 40 tys. stron dokumentów o PRL, ZSRR i Układzie Warszawskim.²

Grzegorz Majchrzak z Biura Badań Historycznych IPN pisze, że w 1981 r. kontrwywiad dowiedział się, iż Amerykanie znają najnowsze plany stanu wojennego, m.in. tezy wystąpienia gen. Floriana Siwickiego na posiedzeniu Komitetu Obrony Kraju 13 września 1981 r. To zawęziło krąg podejrzanych do kilku osób.⁵

W nocy z 7 na 8 listopada 1981 r. oficerowie CIA ewakuowali Kuklińskiego z Polski razem z żoną i dwoma synami.^2,5

Wyrok i jego uchylenie

23 maja 1984 r. sąd wojskowy w Warszawie skazał Kuklińskiego zaocznie na karę śmierci. Majchrzak zwraca uwagę, że materialnych dowodów winy nie było, a w uzasadnieniu sąd przyznał, że nie ustalił, od kiedy oskarżony kontaktował się z wywiadem USA.⁵

W marcu 1990 r. na mocy amnestii karę śmierci zamieniono na 25 lat więzienia. W 1995 r. Izba Wojskowa Sądu Najwyższego uchyliła wyrok, a we wrześniu 1997 r. sprawę umorzono, uznając, że Kukliński działał w stanie wyższej konieczności.^2,5

Kukliński zmarł 11 lutego 2004 r. w Tampie na Florydzie. Urnę z jego prochami złożono 19 czerwca 2004 r. w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.²

Co się zgadza

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychPatryk Pleskot, historyk IPN, powiedział PAP po pokazie, że thriller upraszcza historię, ale najpewniej jej nie zniekształca: nieścisłości jest wiele, lecz nie fałszują ogólnego obrazu, a filmowa wersja wydarzeń to rozsądna interpretacja, niesprzeczna ze stanem wiedzy.³

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychAris Pappas, były oficer CIA, który obejrzał film przed premierą razem z Davidem Fordenem, ocenił, że realistycznie pokazuje działania i motywacje Kuklińskiego, zastrzegając zarazem, że to film fabularny, a nie dokument.⁶

Co dodano albo zmieniono

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychJako przykład nieścisłości Pleskot podał pościg samochodowy po Warszawie podczas ucieczki w 1981 r. – takiego pościgu nie było. Według IPN Kukliński z rodziną został ewakuowany przez oficerów CIA.^2,3

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychReżyser mówił w łódzkiej Szkole Filmowej, że Kukliński był planistą sztabowym, a nie szpiegiem, i nie przeszedł szkolenia do pracy pod przykrywką. Sekwencję pościgu kręcono cztery dni.⁷

Co pozostaje niejasne

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychPleskot podkreślał, że wiele w sprawie Kuklińskiego pozostaje niewyjaśnione, bo duża część materiałów amerykańskich jest wciąż niejawna.³

Anglojęzyczny tekst IPN podaje okres przekazywania dokumentów jako lata 1971–1981, choć pierwsze spotkanie z Amerykanami datuje na sierpień 1972 r.; sąd w 1984 r. początku kontaktów nie ustalił.^2,5