Wojskowe Służby Informacyjne (WSI)

Przed ustawą z 2003 r.

Według uzasadnienia rządowego projektu ustawy o WSI (druk nr 897 z 19 września 2002 r.) wojskowe służby wywiadu i kontrwywiadu działały przed 1990 r. na podstawie niepublikowanych aktów resortowych. Pierwszą, częściową podstawę ustawową dał im art. 2 ustawy o Urzędzie Ochrony Państwa z 6 kwietnia 1990 r.¹

25 października 1991 r. do ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony dodano art. 15, który uznawał istnienie i zadania WSI. Ustawa z 14 grudnia 1995 r. o urzędzie Ministra Obrony Narodowej (art. 5 pkt 1) potwierdzała bezpośrednią podległość WSI ministrowi, a ustawa o ochronie informacji niejawnych z 22 stycznia 1999 r. zaliczyła WSI do służb ochrony państwa.¹

Odrębnej ustawy o WSI nie było. Uzasadnienie projektu podaje, że prace nad nią trwały ponad dziesięć lat; nowa ustawa miała kompleksowo uregulować status służby i zapewnić kontrolę parlamentarną.¹

Ustawa z 9 lipca 2003 r.

Ustawa utworzyła WSI jako odrębną, wyspecjalizowaną formację w ramach Sił Zbrojnych, o statusie służby specjalnej i służby ochrony państwa, właściwą w sprawach obronności i bezpieczeństwa Sił Zbrojnych. Działalność WSI podlegała kontroli Sejmu (art. 1).⁴

Szef WSI podlegał bezpośrednio Ministrowi Obrony Narodowej (art. 9). Minister wyznaczał go i odwoływał po zasięgnięciu opinii Prezydenta, Prezesa Rady Ministrów, Kolegium do Spraw Służb Specjalnych i sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych (art. 8 ust. 1).⁴

Do zadań WSI należało m.in. rozpoznawanie i zwalczanie zagrożeń dla niepodległości, integralności terytorialnej i obronności państwa; wykrywanie przestępstw podlegających orzecznictwu sądów wojskowych, w tym szpiegostwa i terroryzmu; pozyskiwanie informacji istotnych dla obronności; ochrona jednostek i żołnierzy, także za granicą; wywiad i kontrwywiad radioelektroniczny, kryptoanaliza i kryptografia (art. 3 ust. 1). Poza zadaniami ochrony informacji niejawnych WSI wykonywały je wyłącznie dla Sił Zbrojnych lub w ich interesie (art. 3 ust. 2).⁴

Ustawa wyróżniała piony: analityczno-informacyjny, wywiadu wojskowego, kontrwywiadu wojskowego, ochrony informacji niejawnych, zabezpieczenia, przedstawicielstw wojskowych i dowódczo-sztabowy (art. 10).⁴

Likwidacja (2006)

Ustawę z 9 czerwca 2006 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o SKW oraz SWW ogłoszono 23 czerwca 2006 r.; weszła w życie 8 lipca 2006 r. Z dniem 30 września 2006 r. straciła moc ustawa o WSI (art. 3), a jej likwidację powierzono Komisji do spraw likwidacji WSI (art. 4).^2,5

Według uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 czerwca 2008 r. Komisję Likwidacyjną powoływał Minister Obrony Narodowej. Komisja Weryfikacyjna składała się z 12 członków powołanych przez Prezydenta i 12 powołanych przez Prezesa Rady Ministrów; przewodniczącego wyznaczał spośród nich Prezydent.³

Komisja Weryfikacyjna sprawdzała prawdziwość oświadczeń żołnierzy i pracowników WSI dotyczących czynów wymienionych w art. 67 ust. 1 ustawy; weryfikację prowadziły zespoły czteroosobowe.³

Raport (2007)

Nowelizacja z 14 grudnia 2006 r. dodała art. 70a–70d. Przewodniczący Komisji Weryfikacyjnej miał w terminie wyznaczonym przez Prezesa Rady Ministrów sporządzić Raport o działaniach żołnierzy i pracowników WSI oraz wojskowych jednostek wywiadu i kontrwywiadu sprzed wejścia w życie ustawy z 2003 r., wykraczających poza sprawy obronności państwa i bezpieczeństwa Sił Zbrojnych.⁶

Raport trafiał do Prezydenta, Prezesa Rady Ministrów i wicepremierów; Prezydent przekazywał go marszałkom Sejmu i Senatu i po zasięgnięciu ich opinii podawał do publicznej wiadomości w „Monitorze Polskim”, co oznaczało zniesienie klauzuli tajności (art. 70c). Uzupełnienia raportu po zakończeniu działalności Komisji mieli sporządzać szefowie SKW lub SWW (art. 70d).⁶

Postanowieniem z 16 lutego 2007 r. Prezydent podał Raport do publicznej wiadomości (M.P. 2007 poz. 110).⁷

Przed Trybunałem Konstytucyjnym

Postanowieniem z 17 grudnia 2007 r. (K 9/07) Trybunał umorzył postępowanie z wniosku grupy posłów, ponieważ wnioskodawcy utracili mandaty z końcem V kadencji Sejmu; nie badał więc przepisów merytorycznie.⁸

W wyroku z 27 czerwca 2008 r. (K 51/07) Trybunał uznał, że art. 70a ust. 1 jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie gwarantuje zainteresowanym dostępu do akt, nie zapewnia prawa do wysłuchania przed sporządzeniem raportu i nie przewiduje sądowej kontroli decyzji o podaniu do publicznej wiadomości danych osobowych objętych raportem. Art. 70a ust. 2 uznał za niezgodny z art. 32 Konstytucji (zasada równości). Pozostałe zaskarżone przepisy, m.in. art. 70b, 70c i 70d, uznał za zgodne z Konstytucją.³

Czego nie opisujemy

Treści Raportu i ocen działalności WSI nie streszczamy: karta opisuje wyłącznie podstawy prawne, zadania i procedury wynikające z aktów prawnych i orzeczeń.^3,7