SPYOPS.PL

SpyOps.pl › Leksykon › Służby › VSD (Valstybės saugumo departamentas)

Służba● Potwierdzone

VSD (Valstybės saugumo departamentas)

Departament Bezpieczeństwa Państwa Republiki Litewskiej – jedyna cywilna służba wywiadowcza Litwy, prowadząca wywiad i kontrwywiad. Utworzył go rząd 26 marca 1990 r.1,2

Okres międzywojenny

Tajna służba Litwy wywodzi się z wojskowej „jednostki wiadomości”, przemianowanej 27 października 1918 r. na Jednostkę Wywiadu. Policja polityczna zmieniała potem nazwy: od sierpnia do grudnia 1923 r. był to Wydział Kryminalny B Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w latach 1924–1926 Jednostka Policji Politycznej, od początku 1927 r. Jednostka A Zarządu Policji Kryminalnej, a od 1928 r. 1. Jednostka. 1 czerwca 1933 r. Zarząd Policji Kryminalnej przekształcono w Departament Bezpieczeństwa Państwa, a jego 1. Jednostka stała się Policją Bezpieczeństwa.3

10 czerwca 1940 r. szef departamentu Augustinas Povilaitis polecił zniszczyć akta; 15 czerwca 1940 r. sowieckie czołgi zajęły pozycje przy siedzibie departamentu. Povilaitisa 23 lipca 1940 r. przewieziono do więzienia na Łubiance w Moskwie, a w 1941 r. skazano na śmierć. Wielu funkcjonariuszy musiało emigrować, zmienić nazwisko lub się ukrywać; innych zesłano lub rozstrzelano.3

Po 1990 r.

26 marca 1990 r. rząd utworzył Departament Bezpieczeństwa Państwa przy Radzie Ministrów; pierwszym dyrektorem został Mečys Laurinkus. Pod koniec 1991 r. departament przekształcono w Krajową Służbę Bezpieczeństwa, 31 lipca 1992 r. w jej miejsce powstała Służba Bezpieczeństwa, a 9 maja 1994 r. przywrócono Departament Bezpieczeństwa Państwa. W 1994 r. Sejm uchwalił ustawę o VSD.2

Ustawa o VSD z 20 stycznia 1994 r. (nr I-380) stanowiła, że departament odpowiada przed Sejmem i Prezydentem Republiki.4

Ustawą z 23 grudnia 2010 r. zniesiono funkcję prowadzenia postępowań przygotowawczych, a 1 czerwca 2011 r. wyodrębniono z departamentu Sekretariat Ochrony Tajemnic. 17 października 2012 r. Sejm przyjął nową ustawę o wywiadzie, która uchyliła ustawę i statut VSD; departament działa na jej podstawie od 1 stycznia 2013 r. W czerwcu 2017 r. sejmowa Komisja Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony poparła zmiany dające funkcjonariuszom wywiadu dodatkowe uprawnienia, m.in. do użycia broni i siły fizycznej.2

Zadania

Ustawa o wywiadzie określa rolę departamentu i powierza mu neutralizowanie zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego. Wywiad oznacza tu zbieranie, analizę i przekazywanie informacji o zagrożeniach zewnętrznych, a kontrwywiad – te same działania wobec zagrożeń wewnętrznych oraz ich neutralizowanie. Informacje, wnioski i zalecenia VSD trafiają m.in. do Sejmu, Prezydenta i rządu.1

VSD jest jedyną cywilną służbą wywiadowczą Litwy. Wywiad i kontrwywiad wojskowy prowadzi Drugi Departament Śledczy przy Ministerstwie Obrony Narodowej (ang. Second Investigation Department). Miejsca związane z wywiadem w regionie, które można dziś zwiedzać, w tym w Wilnie, pokazuje mapa muzeów wywiadu.1

Ocena zagrożeń 2026

VSD i wywiad wojskowy AOTD publikują co roku wspólną, jawną ocenę zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego, zgodnie z art. 8 i 26 ustawy o wywiadzie. Wydanie z 2026 r. opiera się na informacjach sprzed 6 lutego 2026 r.5

Ocena przewiduje, że konwencjonalne zagrożenie wojskowe dla Litwy pozostanie w najbliższym czasie niskie, ale Rosja rozbudowuje brygady do dywizji i tworzy nowe jednostki przy wschodniej flance NATO, także w obwodzie królewieckim; po zawieszeniu broni mogłaby odbudować siły szybciej. GRU planuje i koordynuje w Europie, w tym na Litwie, akcje sabotażowe, werbując coraz częściej osoby z przeszłością kryminalną przez długie łańcuchy pośredników. W lipcu 2025 r. na Litwie spadły dwa drony Gerbera – jeden z ładunkiem wybuchowym – a Białoruś wykorzystuje przemyt papierosów balonami do wywierania presji.5

Źródła

  1. Valstybės saugumo departamentas (VSD), Intelligence and counterintelligence
  2. Valstybės saugumo departamentas (VSD), Development of the State Security Department from 1990
  3. Valstybės saugumo departamentas (VSD), Lithuanian Security Service in 1918–1940
  4. Seimas Republiki Litewskiej, Law on the State Security Department, No I-380 (20.01.1994, ze zm. do 6.10.2008), oficjalny przekład angielski
  5. VSD i AOTD (Ministerstwo Obrony Litwy), National Threat Assessment 2026

Sprawdzono: 19 listopada 2026

Podcast TheScience.fm

Na celowniku

Rozmowy o bezpieczeństwie z uznanymi gośćmi.

Posłuchaj →