SBU (Służba Bezpieczeństwa Ukrainy)

Powstanie

Według SBU 25 marca 1992 r. to oficjalna data powstania służby: tego dnia Rada Najwyższa uchwaliła ustawę o Służbie Bezpieczeństwa Ukrainy. Wkrótce potem funkcjonariusze złożyli przysięgę na wierność narodowi ukraińskiemu.²

Status i zadania

Służba Badawcza Rady Najwyższej opisuje SBU, za ustawą z 1992 r., jako państwowy organ specjalnego przeznaczenia z funkcjami ochrony prawa, któremu powierzono zapewnienie bezpieczeństwa państwa. Za priorytety uznaje kontrwywiad, bezpieczeństwo informacyjne i cyberobronę, zwalczanie terroryzmu i ochronę tajemnicy państwowej.¹

Art. 24 ustawy zobowiązuje SBU m.in. do dostarczania władzom informacji analitycznych, ochrony kontrwywiadowczej placówek za granicą, przemysłu obronnego, sił zbrojnych i kluczowych sektorów, działań kontrwywiadowczych przeciw szpiegostwu i dywersji, ścigania przestępstw ze swojej właściwości z prowadzeniem postępowań przygotowawczych oraz udziału w ochronie tajemnicy państwowej.³

Według SBU od 2014 r. służba skupia się na przeciwdziałaniu wojnie hybrydowej, separatyzmowi i obronie integralności terytorialnej (zob. wojna hybrydowa).²

Kontrola

Ustawa ma osobne artykuły o podległości SBU (art. 31), kontroli prezydenta (art. 32), kontroli działalności administracyjno-gospodarczej i finansowej (art. 33) oraz nadzorze nad przestrzeganiem prawa (art. 34).⁴

Według Agencji Inicjatyw Ustawodawczych nadzór parlamentarny sprawuje przede wszystkim Komisja Rady Najwyższej ds. Bezpieczeństwa Narodowego, Obrony i Wywiadu; plany przewidują osobną komisję dla organów specjalnego przeznaczenia.⁵

Reforma

Według SBU reforma służby rozpoczęła się w 2019 r. Projekt ustawy nr 3196-d z 26 października 2020 r. Rada Najwyższa przyjęła w pierwszym czytaniu 28 stycznia 2021 r.; zakładał m.in. demilitaryzację służby, ograniczenie jej funkcji śledczych i wzmocnienie kontrwywiadu.^1,2,5

Służba Badawcza Rady Najwyższej ocenia, że reforma przebiega powoli, a w stanie wojennym utknęła po pierwszym czytaniu; postuluje wzmocnienie kontroli parlamentarnej i społecznej. Agencja Inicjatyw Ustawodawczych pisze, że planowana jest nowa ustawa o SBU.^1,5