CSIS (Canadian Security Intelligence Service)

Komisja McDonalda i powstanie

6 lipca 1977 r. rząd zapowiedział dochodzenie w sprawie działalności RCMP, prowadzone przez sędziego D. C. McDonalda. Raport końcowy upubliczniono 25 sierpnia 1981 r.: Służba Bezpieczeństwa RCMP dopuszczała się działań nielegalnych i niewłaściwych, nie miała precyzyjnego mandatu, skutecznej kontroli politycznej ani nadzoru. Komisja zaleciła odrębną, cywilną agencję, bo uznała pracę policyjną i wywiad bezpieczeństwa za nie do pogodzenia.¹

Projekt C-157 z maja 1983 r. zastąpiono po krytyce komisji Senatu projektem C-9 (styczeń 1984). Ustawa weszła w życie 16 lipca 1984 r., z wyjątkiem części II o nakazach, obowiązującej od 31 sierpnia 1984 r.; powołała nową cywilną służbę i zakończyła działalność dawnej Służby Bezpieczeństwa.¹

Mandat w ustawie

Ustawa ustanawia CSIS, złożoną z dyrektora i pracowników (art. 3); dyrektor kieruje służbą pod kierunkiem ministra (art. 6). CSIS zbiera, analizuje i przechowuje informacje o działaniach, co do których istnieje uzasadnione podejrzenie, że stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa Kanady – „w zakresie ściśle koniecznym” – i doradza rządowi (art. 12); może to robić w kraju i za granicą.²

Zagrożenia definiuje art. 2: szpiegostwo i sabotaż, tajne lub zwodnicze działania inspirowane z zagranicy, popieranie poważnej przemocy dla celów politycznych, religijnych lub ideologicznych oraz dążenie do obalenia ustroju przemocą. Definicja wyłącza legalną działalność rzeczniczą, protest i sprzeciw, o ile nie łączą się z tymi działaniami.²

Art. 12.1 pozwala CSIS podejmować w kraju i za granicą środki ograniczające zagrożenie. Na wniosek ministra obrony lub spraw zagranicznych CSIS może pomagać w Kanadzie w zbieraniu informacji o obcych państwach i osobach (art. 16). Wniosek o nakaz składa dyrektor lub wyznaczony pracownik, za zgodą ministra, do sędziego (art. 21).²

Nadzór

Pierwotnie nadzór sprawowali inspektor generalny (pierwszy, Richard Gosse, mianowany 15 lutego 1985 r.) i Security Intelligence Review Committee – do pięciu członków Tajnej Rady, pierwszych powołano 29 listopada 1984 r. SIRC badał działalność CSIS, rozpatrywał skargi i składał sprawozdania ministrowi i parlamentowi.¹

W 2017 r. powstał Komitet Parlamentarzystów ds. Bezpieczeństwa Narodowego i Wywiadu (NSICOP), uprawniony do przeglądu wszystkich działań rządu w tej dziedzinie. W 2019 r. utworzono National Security and Intelligence Review Agency (NSIRA), z dostępem do wszystkich informacji poza tajemnicą gabinetu, oraz Komisarza ds. Wywiadu, który przed rozpoczęciem niektórych działań wiążąco zatwierdza upoważnienia.^2,3

Orzeczenie z 2016 r.

3 listopada 2016 r. CSIS poinformowała o wyroku Sądu Federalnego w sprawie przechowywania danych towarzyszących (associated data) łączności osób trzecich: sąd uznał, że można je przechowywać tylko wtedy, gdy wiążą się z zagrożeniem lub są przydatne w dochodzeniu. CSIS wstrzymała dostęp do tych danych i ich analizę.⁴