AISE (Agenzia Informazioni e Sicurezza Esterna)

Sto lat wywiadu

Włoskie służby liczą swoją historię od SIM, utworzonego 15 października 1925 r. jako pierwsza międzyrodzajowa służba wywiadu i rozwiązanego po wojnie. W 1949 r. powstał SIFAR, podległy szefowi sztabu obrony, w 1966 r. przekształcony w SID. Ustawa nr 801 z 1977 r. zastąpiła SID wojskowym SISMI i wewnętrznym SISDE oraz organem koordynacyjnym CESIS.²

Według Servizio Studi Izby Deputowanych w systemie z 1977 r. SISMI podlegał ministrowi obrony, a SISDE ministrowi spraw wewnętrznych; kompetencje dzielono według chronionego interesu, a nie terytorium.¹

Ustawa nr 124 z 2007 r.

Ustawa powierza Prezesowi Rady Ministrów najwyższe kierownictwo i ogólną odpowiedzialność za politykę informacji dla bezpieczeństwa, sprawy tajemnicy państwowej oraz powoływanie dyrektorów (art. 1). System tworzą premier, międzyresortowy komitet CISR, ewentualnie upoważniony organ (Autorità delegata), departament koordynujący DIS oraz agencje AISE i AISI (art. 2).^1,3

AISE działa poza terytorium kraju w obronie Republiki przed zagrożeniami z zagranicy, także w zwalczaniu proliferacji materiałów strategicznych; odpowiada bezpośrednio przed premierem, informuje ministrów obrony, spraw zagranicznych i wewnętrznych. Dyrektora powołuje premier po zasięgnięciu opinii CISR na najwyżej cztery lata, z jednym przedłużeniem (art. 6). Żaden inny organ nie może wykonywać funkcji DIS, AISE i AISI; wojskowy RIS pozostaje poza systemem (art. 8).¹

Kontrola parlamentarna

Komitet COPASIR liczy pięciu deputowanych i pięciu senatorów, z równą reprezentacją większości i opozycji; przewodniczący musi pochodzić z opozycji. Komitet stale sprawdza, czy system działa zgodnie z konstytucją i prawem (art. 30). Jego poprzednik z 1977 r., COPACO, mógł żądać informacji, ale nie miał prawa wymuszać dokumentów ani prowadzić kontroli.¹

Sprawa Abu Omara

17 lutego 2003 r. w Mediolanie uprowadzono imama Osamę Mustafę Nasra („Abu Omara”) i przewieziono go przez bazy Aviano i Ramstein do Kairu. Sąd w Mediolanie skazał w 2009 r. zaocznie 22 agentów USA; wyroki wobec funkcjonariuszy SISMI Sąd Kasacyjny uchylił 24 lutego 2014 r., stosując tajemnicę państwową po wyroku Trybunału Konstytucyjnego nr 24/2014.⁴

Wyrokiem z 23 lutego 2016 r. (Nasr i Ghali przeciwko Włochom) Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził naruszenie art. 3, 5, 8 i 13 Konwencji. Uznał, że tajemnicę państwową zastosowano tak, by odpowiedzialni uniknęli kary, choć chodziło o informacje szeroko znane z mediów; odnotował też ułaskawienie przez prezydenta trzech skazanych obywateli USA.⁵