Operacja „Most”

Decyzja

W lutym 1990 r. izraelski minister spraw zagranicznych Moshe Arens poprosił Polskę o pełnienie roli punktu tranzytowego. Minister spraw zagranicznych Krzysztof Skubiszewski poparł ten pomysł, a prezydent Wojciech Jaruzelski i premier Tadeusz Mazowiecki go przyjęli. Pod koniec marca 1990 r., podczas wizyty w USA, Mazowiecki publicznie zapowiedział pomoc w przewozie radzieckich Żydów do Izraela.¹

W literaturze anglojęzycznej operacja występuje jako „Operation Bridge”; polskie opracowania, na które powołuje się autor, nazywają ją operacją „Most”.¹

Groźby

W połowie marca 1990 r. bejrucki dziennik „As-Safir” opublikował list z pogróżkami. 30 marca 1990 r. w Bejrucie postrzelono i raniono Ewę i Bogdana Serkisów, pracowników przedstawicielstwa firmy Animex. Pod koniec marca w Atenach podłożono bomby pod samochody m.in. ambasad radzieckiej, węgierskiej i czechosłowackiej; samochody polskiej placówki wymieniano jako możliwe cele.¹

Ochrona

10 kwietnia 1990 r. minister spraw wewnętrznych powołał zespół koordynujący działania antyterrorystyczne, którym kierował gen. Zdzisław Sarewicz. Na początku kwietnia ambasada USA zapowiedziała przyjazd zespołu antyterrorystycznego do Polski i na Węgry; w Polsce z przedstawicielami polskich władz spotkało się pięciu urzędników amerykańskich, m.in. z Departamentu Stanu i Sił Powietrznych. W maju 1990 r. Polskę odwiedziła delegacja Mosadu.¹

Od czerwca 1990 r. emigrantów na Okęciu ochraniała milicja. Bezpieczeństwem lotniska kierował mjr Jerzy Dziewulski, który przeszedł szkolenie antyterrorystyczne w Izraelu. 13 lipca 1990 r. minister spraw wewnętrznych Krzysztof Kozłowski polecił utworzyć jednostkę GROM, szkoloną przez Amerykanów; nie osiągnęła ona gotowości bojowej na czas tej operacji.¹

Skala i stan wiedzy

Autor szacuje, że trasą przez Polskę przejechało około 40 tys. osób. Zaznacza, że na podstawie szczątkowych informacji o lotach nie da się tego potwierdzić, bo dokumentacja nie została odtajniona. Według autora w trakcie samej operacji nie doszło do zagrożeń terrorystycznych.¹

Kozłowski opiera się na archiwach IPN, MSZ, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i Sejmu oraz na wspomnieniach i wywiadach uczestników. Dlatego karta ma stan wiedzy „niejawne”: zasadniczą część dokumentacji wciąż objęto tajemnicą.¹