Operacja „Cicero” (Elyesa Bazna)

Kamerdyner i sejf ambasadora

Według publikacji CIA „Footnote to Cicero” (Dorothy J. Heatts) „Cicero” to kryptonim, jaki Niemcy nadali kamerdynerowi brytyjskiego ambasadora w Turcji. Sprzedawał im sfotografowane negatywy tajnych dokumentów ambasady w Ankarze za duże sumy w angielskich banknotach.¹

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychEncyclopaedia Britannica podaje, że był nim Elyesa Bazna (ur. 1904 w Prisztinie, zm. 1970 w Monachium), kamerdyner ambasadora Sir Hughe’a Knatchbulla-Hugessena, który fotografował dokumenty z sejfu ambasady i przekazywał filmy ambasadorowi Niemiec Franzowi von Papenowi.⁴

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychW 1962 r. ukazały się wspomnienia Bazny (po niemiecku „Ich war Cicero”, napisane z Hansem Noglym; po angielsku „I Was Cicero”); francuskie wydanie „Signé Cicéron” notuje katalog bibliotek francuskiego ministerstwa obrony.^5,6

„Nowy zgłaszający się sam”

Anthony Quibble w artykule CIA o Fritzu Kolbem, urzędniku niemieckiego MSZ współpracującym z OSS, przytacza telegram von Papena z 4 listopada 1943 r.: Niemcy dostali szereg oficjalnych dokumentów brytyjskich od nowego ochotnika (zob. zgłaszający się sam). Von Papen przydzielił sprawę oficerowi SD Moyzischowi i zapowiedział, że źródło będzie nazywane „Cicero”. Pierwszy raport wysłano 3 listopada 1943 r.²

Przeciek dociera do Brytyjczyków

Kolbe przyniósł ten telegram Allenowi Dullesowi w Bernie pod koniec grudnia 1943 r. Dwa raporty o dokumentach „Cicero” i sam telegram przekazano MI6 do Londynu. Quibble ocenia, że reakcja brytyjska była powolna: 25 stycznia 1944 r. Londyn dopytywał o dokładne brzmienie raportów, a 29 lutego – o godzinę wysłania pierwszego z nich.²

Brytyjskie Archiwum Narodowe przechowuje akta MI5 „Investigations into leakage of information to the German Intelligence Service from British Embassy Ankara (CICERO case)” z lat 1945–1952 (sygn. KV 6/8).³

Fałszywe funty i nieufność Berlina

Heatts pisze, że Niemcy podejrzewali motywy „Cicero” i zwlekali, dopóki nie przekonali się o autentyczności dokumentów, a w praktyce nigdy naprawdę z nich nie skorzystali. Po wojnie „Cicero” szukał prawdziwych pieniędzy w zamian za fałszywe, które dostał od nazistów.¹

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWedług Britanniki rząd Hitlera płacił mu duże sumy w brytyjskiej walucie, w większości podrobionej w Niemczech, a część informacji dotyczyła planów inwazji aliantów (lądowania z 6 czerwca 1944 r.).⁴

Koniec sprawy

Według Heatts operację ujawniła kobieta: Nele Kapp przekazała informacje amerykańskiemu kontaktowi i uciekła z Turcji przez Izmir i Cypr do Kairu; łódź z Izmiru zorganizował człowiek OSS. Brytyjczyków ostrzegano, ale nie zareagowali skutecznie.¹

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychHeatts dodaje, że „Cicero” wykonywał potem drobne zlecenia dla wywiadu tureckiego i ostatnio słyszano o nim jako o biednym człowieku w Ankarze; Britannica – że ostatnie lata spędził w Monachium jako nocny stróż.^1,4