SPYOPS.PL

SpyOps.pl › Leksykon › Operacje › Operacja „Anthropoid” (zamach na Heydricha)

Operacja● Potwierdzone

Operacja „Anthropoid” (zamach na Heydricha)

27 maja 1942 r. w Pradze dwaj czechosłowaccy żołnierze przerzuceni z Wielkiej Brytanii, Jan Kubiš i Josef Gabčík, śmiertelnie ranili Reinharda Heydricha, pełniącego obowiązki protektora Rzeszy. Operację przygotował czechosłowacki wywiad na uchodźstwie z brytyjskim SOE. Niemcy odpowiedzieli terrorem, m.in. zagładą Lidic.1,2,3

Przygotowania w Wielkiej Brytanii

Według ambasady Republiki Czeskiej w Londynie operację zaplanował czechosłowacki wywiad wojskowy na uchodźstwie razem z brytyjskimi tajnymi służbami. Brytyjskie SOE pomogło ją zaplanować i dostarczyło plan ataku na limuzynę Heydricha.2

Kubiš i Gabčík zostali wybrani spośród ochotników armii czechosłowackiej i przeszli tygodnie intensywnego szkolenia w Szkocji.2,4

Historyk Eduard Stehlík (Paměť a dějiny, 2012) wykazał na podstawie odtajnionych akt brytyjskich, że wbrew powtarzanej latami tezie Brytyjczycy wiedzieli, jakie zadanie dostali Gabčík i Kubiš; udział SOE w operacji uznał za fundamentalny.1

Zrzut i ukrycie w Protektoracie

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychW nocy z 28 na 29 grudnia 1941 r. nad Protektoratem zrzucono trzy grupy: „Anthropoid”, „Silver A” i „Silver B”. Kubiš i Gabčík mieli wylądować koło Ejpovic pod Pilznem, ale spadli ok. 100 km dalej, koło Nehvizd.5

Według Muzeum Narodowego w Pradze 21 marca 1942 r. obaj spotkali się w Pradze ze sztabskapitanem Václavem Morávkiem z grupy oporu „Trzech Króli”, który tego samego dnia zginął w strzelaninie z gestapo. Informacji o ruchach Heydricha szukali też u Františka Šafaříka.6

Zamach 27 maja 1942 r.

27 maja 1942 r. Kubiš i Gabčík zaatakowali samochód Heydricha przy skrzyżowaniu koło praskich Kobylis. Gabčík użył pistoletu maszynowego Sten Mk II; w samochód rzucono granat.4,6,7

Heydrich, ranny odłamkami, zmarł 4 czerwca 1942 r. na posocznicę.3

Kościół w ulicy Resslovej

16 czerwca 1942 r. Karel Čurda poszedł do Pałacu Petschków i doniósł o znanych sobie pomocnikach spadochroniarzy. Za informacje o zamachowcach wyznaczono 10 mln koron protektoratu.6

Rano 18 czerwca 1942 r. Waffen-SS i gestapo otoczyły kościół św. Cyryla i Metodego. Zginęło w nim siedmiu spadochroniarzy: Jaroslav Švarc, Jan Kubiš, Josef Valčík, Jan Hrubý, Josef Bublík, Adolf Opálka i Josef Gabčík. Opálka się zastrzelił, Kubiš i Bublík zmarli od ran, a pozostali odebrali sobie życie ostatnimi nabojami.4,6

W krypcie działa dziś Narodowe Miejsce Pamięci Bohaterów Heydrichiady, od 2017 r. prowadzone przez Wojskowy Instytut Historyczny w Pradze (VHÚ); obecna ekspozycja pochodzi z 2022 r.4

Odwet

Po zamachu Niemcy rozpętali falę terroru. Według ambasady czeskiej przez trzy miesiące aresztowano 3188 Czechów, stracono 1357, a 657 zmarło podczas przesłuchań gestapo; ogółem w odwecie zginęło ponad 5 tys. obywateli Czechosłowacji.2,3

Niemcy zniszczyli wieś Lidice. Ambasada podaje, że rozstrzelano wszystkich 199 mężczyzn, 195 kobiet wywieziono do obozów koncentracyjnych, a deportowano też prawie 100 dzieci. 24 lipca 1942 r. zniszczono osadę Ležáky.2,7

W aktach SOE w brytyjskim archiwum narodowym (HS 4/39), obejmujących operacje „Silver A”, „Silver B” i „Anthropoid”, zachowała się notatka z 25 czerwca 1942 r. o wymordowaniu mężczyzn z Lidic.8

Źródła

  1. Eduard Stehlík, „Paměť a dějiny” 2012, nr 2, s. 3–15 (ÚSTR), SOE a příprava atentátu na Reinharda Heydricha
  2. Ambasada Republiki Czeskiej w Londynie, 28.05.2012 (akt. 24.07.2014), The Czech Republic marks the seventieth anniversary of the Operation Anthropoid
  3. United States Holocaust Memorial Museum, Holocaust Encyclopedia, Assassination of Reinhard Heydrich (kalendarium)
  4. Vojenský historický ústav Praha (Wojskowy Instytut Historyczny), The National Memorial to the Heroes of the Heydrich Terror
  5. ČT24 (Česká televize), jko, ČTK, 29.12.2021, Před 80 lety seskočili nad protektorátem Kubiš a Gabčík. Zásadní akci připomíná nový památník
  6. Národní muzeum, Praga 2022, We Will Never Surrender! Sites of Memory
  7. Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Europejskich Republiki Słowackiej, 6.04.2023, The Slovak who took part in the only successful assassination of a top Nazi officer during World War II
  8. The National Archives (UK), Records of Special Operations Executive, HS 4/39, Note on the liquidation of the men of Lidice, 25.06.1942

Sprawdzono: 7 listopada 2026

Podcast TheScience.fm

Na celowniku

Rozmowy o bezpieczeństwie z uznanymi gośćmi.

Posłuchaj →