Przygotowania w Wielkiej Brytanii
Według ambasady Republiki Czeskiej w Londynie operację zaplanował czechosłowacki wywiad wojskowy na uchodźstwie razem z brytyjskimi tajnymi służbami. Brytyjskie SOE pomogło ją zaplanować i dostarczyło plan ataku na limuzynę Heydricha.2
Kubiš i Gabčík zostali wybrani spośród ochotników armii czechosłowackiej i przeszli tygodnie intensywnego szkolenia w Szkocji.2,4
Historyk Eduard Stehlík (Paměť a dějiny, 2012) wykazał na podstawie odtajnionych akt brytyjskich, że wbrew powtarzanej latami tezie Brytyjczycy wiedzieli, jakie zadanie dostali Gabčík i Kubiš; udział SOE w operacji uznał za fundamentalny.1
Zrzut i ukrycie w Protektoracie
Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychW nocy z 28 na 29 grudnia 1941 r. nad Protektoratem zrzucono trzy grupy: „Anthropoid”, „Silver A” i „Silver B”. Kubiš i Gabčík mieli wylądować koło Ejpovic pod Pilznem, ale spadli ok. 100 km dalej, koło Nehvizd.5
Według Muzeum Narodowego w Pradze 21 marca 1942 r. obaj spotkali się w Pradze ze sztabskapitanem Václavem Morávkiem z grupy oporu „Trzech Króli”, który tego samego dnia zginął w strzelaninie z gestapo. Informacji o ruchach Heydricha szukali też u Františka Šafaříka.6
Zamach 27 maja 1942 r.
27 maja 1942 r. Kubiš i Gabčík zaatakowali samochód Heydricha przy skrzyżowaniu koło praskich Kobylis. Gabčík użył pistoletu maszynowego Sten Mk II; w samochód rzucono granat.4,6,7
Heydrich, ranny odłamkami, zmarł 4 czerwca 1942 r. na posocznicę.3
Kościół w ulicy Resslovej
16 czerwca 1942 r. Karel Čurda poszedł do Pałacu Petschków i doniósł o znanych sobie pomocnikach spadochroniarzy. Za informacje o zamachowcach wyznaczono 10 mln koron protektoratu.6
Rano 18 czerwca 1942 r. Waffen-SS i gestapo otoczyły kościół św. Cyryla i Metodego. Zginęło w nim siedmiu spadochroniarzy: Jaroslav Švarc, Jan Kubiš, Josef Valčík, Jan Hrubý, Josef Bublík, Adolf Opálka i Josef Gabčík. Opálka się zastrzelił, Kubiš i Bublík zmarli od ran, a pozostali odebrali sobie życie ostatnimi nabojami.4,6
W krypcie działa dziś Narodowe Miejsce Pamięci Bohaterów Heydrichiady, od 2017 r. prowadzone przez Wojskowy Instytut Historyczny w Pradze (VHÚ); obecna ekspozycja pochodzi z 2022 r.4
Odwet
Po zamachu Niemcy rozpętali falę terroru. Według ambasady czeskiej przez trzy miesiące aresztowano 3188 Czechów, stracono 1357, a 657 zmarło podczas przesłuchań gestapo; ogółem w odwecie zginęło ponad 5 tys. obywateli Czechosłowacji.2,3
Niemcy zniszczyli wieś Lidice. Ambasada podaje, że rozstrzelano wszystkich 199 mężczyzn, 195 kobiet wywieziono do obozów koncentracyjnych, a deportowano też prawie 100 dzieci. 24 lipca 1942 r. zniszczono osadę Ležáky.2,7
W aktach SOE w brytyjskim archiwum narodowym (HS 4/39), obejmujących operacje „Silver A”, „Silver B” i „Anthropoid”, zachowała się notatka z 25 czerwca 1942 r. o wymordowaniu mężczyzn z Lidic.8
Źródła
- Eduard Stehlík, „Paměť a dějiny” 2012, nr 2, s. 3–15 (ÚSTR), SOE a příprava atentátu na Reinharda Heydricha
- Ambasada Republiki Czeskiej w Londynie, 28.05.2012 (akt. 24.07.2014), The Czech Republic marks the seventieth anniversary of the Operation Anthropoid
- United States Holocaust Memorial Museum, Holocaust Encyclopedia, Assassination of Reinhard Heydrich (kalendarium)
- Vojenský historický ústav Praha (Wojskowy Instytut Historyczny), The National Memorial to the Heroes of the Heydrich Terror
- ČT24 (Česká televize), jko, ČTK, 29.12.2021, Před 80 lety seskočili nad protektorátem Kubiš a Gabčík. Zásadní akci připomíná nový památník
- Národní muzeum, Praga 2022, We Will Never Surrender! Sites of Memory
- Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Europejskich Republiki Słowackiej, 6.04.2023, The Slovak who took part in the only successful assassination of a top Nazi officer during World War II
- The National Archives (UK), Records of Special Operations Executive, HS 4/39, Note on the liquidation of the men of Lidice, 25.06.1942
Sprawdzono: 7 listopada 2026