Skąd wiemy o MKULTRA
3 sierpnia 1977 r. senacka Komisja Specjalna do spraw Wywiadu (przewodniczący Daniel K. Inouye, zob. SSCI) i Podkomisja Zdrowia i Badań Naukowych (przewodniczący Edward M. Kennedy) przesłuchały dyrektora CIA adm. Stansfielda Turnera.1
Turner zeznał, że pod koniec marca 1977 r. w CIA odnaleziono siedem pudeł dokumentów finansowych MKULTRA, które przetrwały zniszczenie akt. Szacował je na ok. 5 tys. stron, a może nawet bliżej 8 tys.1
Wcześniej wiedza o programie opierała się głównie na raporcie Inspektora Generalnego CIA z 1963 r., z którego korzystały śledztwa z 1975 r.1
Czym był program
Według Turnera MKULTRA był ściśle strzeżonym projektem CIA z lat 1953–1964 – projektem-parasolem, pod którym finansowano poufne podprojekty badawcze. Nadzorował go Wydział Usług Technicznych CIA.1
National Security Archive (George Washington University) w omówieniu kolekcji ponad 1200 dokumentów pisze, że wkrótce po objęciu funkcji dyrektora CIA w 1953 r. Allen Dulles zatwierdził MKULTRA. Poprzednikami były projekty BLUEBIRD (ok. 1950) i ARTICHOKE (1951).2
Program prowadził Sidney Gottlieb, szef Technical Services Staff, a potem Technical Services Division. Stosowano LSD i inne narkotyki, hipnozę, izolację i deprywację sensoryczną.2
Skala i badani
Turner wymienił 149 podprojektów MKULTRA, z których wiele miało związek z badaniami nad modyfikacją zachowania i testowaniem narkotyków, oraz 33 dalsze, niezwiązane z tymi tematami. Udział brało 185 badaczy spoza rządu i 80 instytucji: 44 uczelnie, 15 fundacji badawczych lub firm chemicznych i farmaceutycznych, 12 szpitali lub klinik oraz 3 zakłady karne.1
Część testów na nieświadomych osobach prowadzono w mieszkaniach konspiracyjnych w San Francisco i Nowym Jorku. Według National Security Archive prowadził je agent federalnego biura narkotyków George Hunter White, a wśród badanych byli więźniowie federalnego zakładu w Atlancie.1,2
Za pośrednictwem pośrednika CIA wpłaciła 375 tys. dolarów na fundusz budowlany prywatnej placówki medycznej, a kwotę uzupełniły środki federalne.1
Śmierć Franka Olsona
W 1953 r. dr Frank Olson, pracownik armii z Fort Detrick, nieświadomie przyjął LSD na spotkaniu zwołanym przez CIA. Ok. tydzień później zginął po wyskoczeniu z okna hotelu w Nowym Jorku.1
National Security Archive podaje, że Olsonowi podano LSD podczas wyjazdowego spotkania CIA i armii nad jeziorem Deep Creek w Marylandzie, a zmarł ok. 10 dni później. Śmierć uznano oficjalnie za samobójstwo; rodzina i inni kwestionują to ustalenie.2
Koniec i zniszczenie akt
Raport Inspektora Generalnego z 1963 r. stwierdzał m.in., że nie prowadzi się dokumentacji planowania i zatwierdzania programów testów. Według Turnera doprowadził on do zakończenia działalności w 1964 r., a testy na nieświadomych obywatelach USA przerwano.1
W styczniu 1973 r. zniszczono akta programu. Senator Kennedy mówił, że stało się to na polecenie ówczesnego dyrektora CIA Richarda Helmsa; Turner – że za zgodą ówczesnego dyrektora.1
Źródła
- Senat USA, Select Committee on Intelligence i Subcommittee on Health and Scientific Research, wspólne przesłuchanie 3.08.1977, Project MKULTRA, the CIA’s Program of Research in Behavioral Modification
- National Security Archive (George Washington University), Briefing Book nr 880, red. Michael Evans, 23.12.2024, CIA Behavior Control Experiments Focus of New Scholarly Collection
Sprawdzono: 7 listopada 2026