SPYOPS.PL

SpyOps.pl › Leksykon › Operacje › Projekt MKULTRA (CIA, 1953–1964)

Operacja○ Sporne

Projekt MKULTRA (CIA, 1953–1964)

MKULTRA był tajnym programem CIA, w ramach którego od 1953 r. finansowano badania nad środkami chemicznymi i innymi metodami wpływania na ludzkie zachowanie, także na osobach, które o tym nie wiedziały. Większość akt zniszczono w 1973 r., a skalę programu poznano częściowo dopiero w 1977 r.1,2

Skąd wiemy o MKULTRA

3 sierpnia 1977 r. senacka Komisja Specjalna do spraw Wywiadu (przewodniczący Daniel K. Inouye, zob. SSCI) i Podkomisja Zdrowia i Badań Naukowych (przewodniczący Edward M. Kennedy) przesłuchały dyrektora CIA adm. Stansfielda Turnera.1

Turner zeznał, że pod koniec marca 1977 r. w CIA odnaleziono siedem pudeł dokumentów finansowych MKULTRA, które przetrwały zniszczenie akt. Szacował je na ok. 5 tys. stron, a może nawet bliżej 8 tys.1

Wcześniej wiedza o programie opierała się głównie na raporcie Inspektora Generalnego CIA z 1963 r., z którego korzystały śledztwa z 1975 r.1

Czym był program

Według Turnera MKULTRA był ściśle strzeżonym projektem CIA z lat 1953–1964 – projektem-parasolem, pod którym finansowano poufne podprojekty badawcze. Nadzorował go Wydział Usług Technicznych CIA.1

National Security Archive (George Washington University) w omówieniu kolekcji ponad 1200 dokumentów pisze, że wkrótce po objęciu funkcji dyrektora CIA w 1953 r. Allen Dulles zatwierdził MKULTRA. Poprzednikami były projekty BLUEBIRD (ok. 1950) i ARTICHOKE (1951).2

Program prowadził Sidney Gottlieb, szef Technical Services Staff, a potem Technical Services Division. Stosowano LSD i inne narkotyki, hipnozę, izolację i deprywację sensoryczną.2

Skala i badani

Turner wymienił 149 podprojektów MKULTRA, z których wiele miało związek z badaniami nad modyfikacją zachowania i testowaniem narkotyków, oraz 33 dalsze, niezwiązane z tymi tematami. Udział brało 185 badaczy spoza rządu i 80 instytucji: 44 uczelnie, 15 fundacji badawczych lub firm chemicznych i farmaceutycznych, 12 szpitali lub klinik oraz 3 zakłady karne.1

Część testów na nieświadomych osobach prowadzono w mieszkaniach konspiracyjnych w San Francisco i Nowym Jorku. Według National Security Archive prowadził je agent federalnego biura narkotyków George Hunter White, a wśród badanych byli więźniowie federalnego zakładu w Atlancie.1,2

Za pośrednictwem pośrednika CIA wpłaciła 375 tys. dolarów na fundusz budowlany prywatnej placówki medycznej, a kwotę uzupełniły środki federalne.1

Śmierć Franka Olsona

W 1953 r. dr Frank Olson, pracownik armii z Fort Detrick, nieświadomie przyjął LSD na spotkaniu zwołanym przez CIA. Ok. tydzień później zginął po wyskoczeniu z okna hotelu w Nowym Jorku.1

National Security Archive podaje, że Olsonowi podano LSD podczas wyjazdowego spotkania CIA i armii nad jeziorem Deep Creek w Marylandzie, a zmarł ok. 10 dni później. Śmierć uznano oficjalnie za samobójstwo; rodzina i inni kwestionują to ustalenie.2

Koniec i zniszczenie akt

Raport Inspektora Generalnego z 1963 r. stwierdzał m.in., że nie prowadzi się dokumentacji planowania i zatwierdzania programów testów. Według Turnera doprowadził on do zakończenia działalności w 1964 r., a testy na nieświadomych obywatelach USA przerwano.1

W styczniu 1973 r. zniszczono akta programu. Senator Kennedy mówił, że stało się to na polecenie ówczesnego dyrektora CIA Richarda Helmsa; Turner – że za zgodą ówczesnego dyrektora.1

Źródła

  1. Senat USA, Select Committee on Intelligence i Subcommittee on Health and Scientific Research, wspólne przesłuchanie 3.08.1977, Project MKULTRA, the CIA’s Program of Research in Behavioral Modification
  2. National Security Archive (George Washington University), Briefing Book nr 880, red. Michael Evans, 23.12.2024, CIA Behavior Control Experiments Focus of New Scholarly Collection

Sprawdzono: 7 listopada 2026

Podcast TheScience.fm

Na celowniku

Rozmowy o bezpieczeństwie z uznanymi gośćmi.

Posłuchaj →