Richard Sorge

Droga do Tokio

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWedług Encyclopaedii Britannica urodził się 4 października 1895 r. w Baku. Doktoryzował się z nauk politycznych na Uniwersytecie w Hamburgu, a w 1919 r. wstąpił do Komunistycznej Partii Niemiec. Na polecenie Kominternu wyjechał do Japonii jako niemiecki korespondent prasowy; dla kamuflażu w 1933 r. wstąpił do NSDAP.¹

Olivia Halebian w przeglądzie opublikowanym przez CIA zauważała, że cele jego wywiadu były oczywiste: ambasada Niemiec w Tokio i sama Japonia, sojuszniczka Niemiec.³

Siatka „Ramsaya”

Rosyjscy japoniści Aleksandr Kułanow i Anna Szarowa, analizując nowe publikacje archiwalne z lat 2017–2022, opisują siatkę jako nielegalną rezydenturę. Najbliższym współpracownikiem Sorgego był japoński dziennikarz i politolog Ozaki Hotsumi, radiooperatorem – Max Clausen; w siatce działał też Serb Branko Vukelić.²

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychBritannica podaje, że Sorge został doradcą politycznym ambasadora Niemiec gen. Eugena Otta. Uprzedził Moskwę, że 170 niemieckich dywizji uderzy na granicę ZSRR 20 czerwca 1941 r. – atak nastąpił 22 czerwca. W sierpniu 1941 r. zameldował, że armia japońska zamierza uderzyć na południe, na cele na Pacyfiku, a nie na północ, na ZSRR.¹

Aresztowanie i egzekucja

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnych18 października 1941 r. aresztowała go policja japońska. Razem z Ozakim Hotsumim został stracony.¹

Kułanow i Szarowa przyjmują jako datę egzekucji 7 listopada 1944 r.²

Bohater z propagandy

Według przeglądu CIA w ZSRR przypomniano o Sorgem dopiero serią artykułów prasowych i popularnych książek. Jego gloryfikację zapoczątkował pod koniec 1964 r. artykuł w „Prawdzie”, a dekretem Prezydium Rady Najwyższej z 5 listopada 1964 r. pośmiertnie nadano mu tytuł Bohatera Związku Radzieckiego; później upamiętniono go także znaczkiem pocztowym.³

Halebian pisała, że radzieckie publikacje przedstawiały Sorgego jako wzór cnót, pomijając jego słabość do alkoholu i kobiet, a władze chciały zrobić z niego bohatera, nie zamierzając publikować rzetelnej historii jego siatki.³

Kułanow i Szarowa pokazują, że po 2017 r. rosyjskie publikacje archiwalne ujawniły nowe szczegóły, m.in. kolejne wersje uzasadnienia odznaczenia z 1964 r.²