Mata Hari

Od Margarethy Zelle do Maty Hari

Urodziła się w Holandii w 1876 r. Jak pisze Tara Finn na blogu historyków brytyjskiego MSZ, gdy miała 13 lat, zbankrutowała firma ojca, a niecałe dwa lata później zmarła matka. W wieku 18 lat wyszła za kapitana armii holenderskiej Rudolpha MacLeoda; małżeństwo rozpadło się w 1902 r., a ona wyjechała do Paryża i została „egzotyczną tancerką orientalną”.¹

Prasa przedstawiała ją jako Holenderkę, Indonezyjkę, Hinduskę albo Japonkę i przypisywała jej znajomość wielu języków. Finn tłumaczy to egzotycznym wizerunkiem, który sama sobie zbudowała.¹

Wojna i podwójna gra

Początek wojny zastał ją w Berlinie; Niemcy zamrozili jej konto, a do Holandii wróciła z pomocą rodaka. W grudniu 1915 r. brytyjska policja zatrzymała ją i przesłuchała w drodze do Francji.¹

Kapitan Georges Ladoux z francuskiego wywiadu zaproponował jej szpiegowanie dla Francji; zażądała miliona franków. Jej nieporadne podejście do niemieckiego attaché, mjr. Arnolda Kallego, wzbudziło jego czujność, a wysłaną przez nią zaszyfrowaną depeszę przechwycili Francuzi.¹

W czasie innej podróży Brytyjczycy na kilka dni ją zatrzymali, biorąc za niemiecką agentkę Clarę Benedix. Mimo śladów przerabiania paszportu uznali ją za nieskuteczną amatorkę, a nie mistrzynię zbrodni; Ladoux zaprzeczył, że pracuje dla Francji, i odesłano ją do Hiszpanii.¹

Proces i egzekucja

Francuzi aresztowali ją w lutym 1917 r., a w lipcu postawili przed sądem. Oskarżenie twierdziło, że zdradziła informacje o brytyjskich czołgach przed bitwą nad Sommą. Stracono ją w październiku 1917 r.; Francuzi nie powiadomili Brytyjczyków, którzy dowiedzieli się o egzekucji z prasy.¹

Według mediów i opracowań · brak potwierdzenia w źródłach oficjalnychWedług Encyclopaedii Britannica zginęła 15 października 1917 r. w Vincennes.³

Brytyjskie Archiwum Narodowe przechowuje jej akta MI5, m.in. teczkę KV 2/2 z lat 1917–1924 z wycinkami prasowymi z lat 1918–1952.⁴

Fakty i legenda

Ppłk Olivier Lahaie w „Revue historique des armées”, piśmie francuskiej wojskowej służby historycznej, streścił akta jej sądu wojennego i powojenne relacje niemieckich oficerów wywiadu, by oddzielić późniejszy mit od faktów. Jego wniosek: była nieskutecznym szpiegiem, kierowanym chciwością, ale bez wątpienia pracowała dla niemieckiego wywiadu wojskowego.²

Brytyjskie służby, jak pisze Finn, ostatecznie uznały ją za niegroźną; podejrzenia budziły głównie sprzeczne wyjaśnienia celów jej podróży. Egzotyczny wizerunek, z którego wyrosła legenda, tworzyły prasa i ona sama.^1,2