Krystyna Skarbek (Christine Granville)

Pochodzenie

Według English Heritage urodziła się 1 maja 1908 r. w Warszawie jako Maria Krystyna Janina Skarbek, córka hrabiego Jerzego Skarbka i Stefanii z Goldfederów, pochodzącej z żydowskiej rodziny bankierskiej. W listopadzie 1938 r. wyszła za dyplomatę Jerzego Giżyckiego.¹

Kurierka do okupowanej Polski

Gdy Niemcy napadły na Polskę, małżeństwo Giżyckich było w Afryce i wyjechało do Londynu. Skarbek przedstawiła brytyjskiemu wywiadowi plan przedostawania się do kraju przez Węgry i – jak podaje English Heritage – została pierwszą kobietą zwerbowaną przez tę organizację jako agentka.^1,4

Od zimy 1939/1940 r. kilka razy przechodziła do Polski: przenosiła pieniądze, broń i materiały wybuchowe, a z powrotem – informacje i ludzi, którzy uciekali z kraju. Ambasada RP w Londynie wspomina przejścia przez zaśnieżoną granicę na nartach.^1,4

W styczniu 1941 r. na Węgrzech aresztowano ją razem z Andrzejem Kowerskim. Według English Heritage udała gruźlicę: przegryzła język, by kaszleć krwią, i oboje zwolniono. Dostali brytyjskie paszporty i nowe nazwiska – ona przyjęła nazwisko Christine Granville.¹

SOE we Francji, 1944

Według English Heritage przeszkolono ją w SOE w Kairze na radiooperatorkę. 7 lipca 1944 r. zrzucono ją na spadochronie w południowej Francji jako kurierkę Francisa Cammaertsa; z czasem była jego zastępczynią.¹

Opis jej papierów w zbiorach Imperial War Museums podaje, że w 1944 r. działała w siatce „Jockey” w południowo-wschodniej Francji i we Włoszech, utrzymywała kontakt z Polakami wcielonymi do armii niemieckiej i doprowadziła do uwolnienia Cammaertsa oraz dwóch innych agentów, którym groziła egzekucja.⁵

English Heritage dodaje, że udawała przed Niemcami brytyjską agentkę zapowiadającą rychłą inwazję i zapłaciła 2 mln franków łapówki.¹

Po wojnie

Brytyjski katalog akt naturalizacyjnych (HO 382/44) odnotowuje, że za działalność wojenną otrzymała George Medal i OBE; English Heritage wymienia także francuski Croix de Guerre.^1,3

W 1945 r. złożyła wniosek o obywatelstwo brytyjskie. Archiwum Narodowe (dokument HS 9/612) wyjaśnia, że była agentka SOE w Polsce pod wpływem ZSRR byłaby w niebezpieczeństwie, a naturalizacja chroniła ją przed odesłaniem do kraju. Jej ostatnią misję w Polsce odwołano.²

Po wojnie nie znalazła stałej pracy; od 1949 r. mieszkała w Londynie w hotelu Shelbourne prowadzonym przez polską organizację pomocową, pracowała m.in. jako stewardesa na statku pasażerskim.^1,4

15 czerwca 1952 r. zasztyletował ją w hotelu Dennis Muldowney, mężczyzna, który ją nękał. Skazano go i stracono; ją pochowano 21 czerwca na cmentarzu Kensal Green. W 2020 r. English Heritage umieściła na budynku dawnego hotelu niebieską tablicę.^1,4

Fakty i legenda

Wokół jej życia narosło wiele opowieści. Ambasada RP w Londynie powtarza, że Winston Churchill nazywał ją swoją ulubioną agentką, że stała się pierwowzorem Vesper Lynd z „Casino Royale” Iana Fleminga i – za jej biografką Clare Mulley – że doprowadziła do przejścia na stronę aliantów całego niemieckiego garnizonu na przełęczy w Alpach. W dokumentach archiwalnych, na które się powołujemy, tych twierdzeń nie ma.^2,4,5